Theo dõi tình huống và sự thay đổi cảm xúc
Bầy chim chìa vôi của Nguyễn Quang Thiều xoay quanh nỗi lo của Mên và Mon khi mưa lớn, nước sông dâng, đe doạ tổ chim trên bãi cát. Truyện được kể ở ngôi thứ ba, có nhiều lời đối thoại làm hiện rõ suy nghĩ và tình cảm của hai anh em.
Mạch truyện đi từ lo lắng trong đêm, tìm cách cứu chim đến hồi hộp chứng kiến bầy chim bay vào bờ. Cần đọc chi tiết cuối truyện trong cả mạch ấy để hiểu vì sao hai anh em khóc rồi bật cười.
Mên và Mon được thể hiện qua những chi tiết nào?
Các chi tiết được tóm lược từ bản SGK:
| Chi tiết tiêu biểu | Điều có thể nhận xét |
| --- | --- |
| Mon liên tục hỏi về nước và tổ chim, muốn mang chim vào bờ | Mon hồn nhiên, nhân hậu, rất lo cho chim non. |
| Mên cùng lo với Mon; quấn dây đò vào người để kéo, bảo Mon đẩy | Mên cố giữ bình tĩnh, biết lo liệu và làm chỗ dựa cho em. |
| Hai anh em căng mắt theo dõi chim; khi chim vào bờ, nhận ra mình đã khóc | Cả hai xúc động, vui mừng trước sự sống vượt qua nguy hiểm. |
Mên có lúc gắt với em nhưng không thờ ơ: lời nói và hành động tiếp theo cho thấy cậu cũng quan tâm đến bầy chim. Cần đặt một lời nói trong cả diễn biến, thay vì chỉ từ lời gắt mà kết luận Mên vô tâm.
Vì sao chuyến bay gây xúc động?
Khi nước sắp phủ hết bãi cát, những con chim non nhỏ bé cất cánh. Một con đuối sức rơi xuống, nhưng lại đập cánh và bay lên; cuối cùng bầy chim đến được bờ. Sự đối lập giữa cánh chim yếu ớt và dòng nước lớn khiến chuyến bay vừa hồi hộp vừa gợi ngạc nhiên về sức sống của thiên nhiên.
Hai anh em muốn cứu chim, nhưng không mang chim vào bờ. Họ chứng kiến bầy chim tự vượt qua thử thách. Nỗi lo kéo dài được giải toả nên nước mắt ở cuối truyện là nước mắt của niềm vui, hạnh phúc. Truyện cho thấy tâm hồn trong sáng, yêu thiên nhiên của trẻ nhỏ và sức sống kì diệu của loài vật.
Củng cố kiến thức
Chi tiết Mên quấn dây đò vào người để kéo và bảo Mon đẩy giúp hiểu rõ nhất điều gì?
Đúng: hành động phối hợp và lời chỉ dẫn cho thấy vai trò của Mên.
Trước đó Mên cũng lo cho chim; không thể tách hành động này khỏi mạch truyện.
Hai anh em vẫn hồi hộp quan sát; không có căn cứ cho việc biết chắc.
Mên trực tiếp kéo đò, không để Mon làm mọi việc.
Lời giải
Đáp án A. Mên nhận việc kéo đò và hướng dẫn Mon cùng đẩy, thể hiện cách lo liệu của người anh. Chi tiết ấy cần đọc cùng nỗi lo cho chim và việc đi với em. Nó không cho thấy Mên thờ ơ, biết trước kết quả hay bỏ mặc Mon.
Củng cố kiến thức
Cách giải thích nào phù hợp với việc hai anh em khóc khi chim đã bay vào bờ?
Hai anh em muốn cứu chim, không muốn bắt chim đem về.
Truyện đã cho biết chim đến bờ an toàn.
Đúng: cần nối nước mắt với nỗi lo trước đó và kết quả chuyến bay.
Không có cuộc cãi giận như phương án này nêu.
Lời giải
Đáp án C. Trước đó Mên và Mon lo chim sẽ chết đuối, rồi hồi hộp theo dõi từng cánh chim. Khi cả bầy vào bờ, nỗi lo được giải toả thành niềm vui và hạnh phúc. Nước mắt vì xúc động thể hiện tình yêu sự sống; không phải tiếc vì không bắt được chim hoặc giận nhau.