Tìm ý và triển khai đoạn
Đoạn văn cần giới thiệu bài thơ, tác giả nếu có, nêu cảm xúc và giải thích điều đã tạo nên cảm xúc ấy. Với bài thơ có kể và tả, cần chọn sự việc, chi tiết miêu tả nổi bật và nói rõ chúng góp phần bộc lộ tình cảm như thế nào.
Trước khi viết, ghi những ý cụ thể: ấn tượng chung; việc được kể; chi tiết được tả; từ ngữ hoặc cách diễn đạt đáng chú ý; cảm xúc được gợi ra. Sắp xếp thành mở đoạn, các câu triển khai và kết đoạn nhưng trình bày thành một đoạn văn thống nhất.
Khi chỉnh sửa, kiểm tra nhan đề, tác giả, dẫn chứng; bỏ điều bài thơ không có; nối các câu cùng hướng về cảm xúc chính. Tránh biến đoạn cảm nhận thành bản kể lại toàn bộ nội dung hoặc chỉ dùng những lời khen chung.
Ví dụ: cảm xúc phải có căn cứ
Bên cửa sổ — ngữ liệu minh hoạ do BTVN biên soạn:
Bà vá chiếc áo nhỏ
Kim khẽ chạm tay gầy
Tôi ngồi bên cửa sổ
Giữ hộ bà cuộn dây.
Đoạn cảm nhận minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Ngữ liệu Bên cửa sổ gợi cảm giác gần gũi về tình bà cháu. Người bà vá chiếc áo nhỏ, còn người cháu ngồi giữ giúp cuộn dây. Hai hoạt động bình thường tạo nên một cảnh sinh hoạt ấm áp. Hình ảnh tay gầy khiến tôi chú ý tới sự chăm chút của bà. Từ khẽ làm động tác vá áo hiện lên nhẹ nhàng. Cách kể việc kết hợp với nét tả đôi tay giúp tình cảm được gợi ra tự nhiên, không cần lời nói lớn lao. Điều khiến tôi nhớ nhất là việc người cháu chia sẻ với bà một công việc nhỏ.”
Câu đầu nêu cảm xúc chung. Các câu giữa chọn việc được kể, nét được tả và giải thích tác dụng. Câu cuối trở lại điều để lại ấn tượng. Đây là một cách cảm nhận có căn cứ, không phải cảm xúc duy nhất mọi người phải viết theo.
Củng cố kiến thức
Nếu đã viết “Ngữ liệu gợi sự gần gũi”, câu nào triển khai nhận xét có căn cứ nhất?
Đây là áp đặt, không có bằng chứng.
Đúng: việc cùng làm một công việc nhỏ hỗ trợ cảm nhận.
Ngữ liệu không cung cấp tiểu sử tác giả.
Ngữ liệu không xác định nơi ở.
Lời giải
Đáp án B. Hành động của bà và cháu là chi tiết có trong đoạn. Cần dùng chi tiết ấy để giải thích sự gần gũi, không thêm hoàn cảnh hoặc buộc mọi người có cùng cảm xúc.
Củng cố kiến thức
Một bản nháp chỉ viết “Bài thơ rất hay, tôi rất thích”. Phần nên bổ sung trước tiên là gì?
Thêm lời khen vẫn chưa có căn cứ.
Không được bịa tiểu sử.
Câu chuyện khác dễ làm đoạn mất trọng tâm.
Đúng: chi tiết và lời giải thích làm cảm nhận rõ hơn.
Lời giải
Đáp án D. Cảm xúc cần được giải thích bằng điều đã đọc. Có thể chọn hình ảnh đôi tay, hành động giữ dây hoặc từ “khẽ”, rồi nói rõ vì sao chi tiết ấy gợi cảm xúc.