Kiến thức cần nhớ
Yếu tố tự sự trong thơ thể hiện qua việc kể một sự việc hoặc câu chuyện. Yếu tố miêu tả giúp hình dung đặc điểm của con người, cảnh vật hoặc hoạt động. Hai yếu tố có thể cùng xuất hiện trong một dòng thơ.
Trong thơ, kể và tả thường góp phần thể hiện tình cảm, không chỉ cung cấp thông tin. Khi nêu tác dụng, cần giải thích câu chuyện hoặc cảnh được gợi ra giúp bộc lộ cảm xúc nào, dựa vào chi tiết cụ thể.
Ví dụ: kể và tả cùng hướng tới cảm xúc
Bên cửa sổ — ngữ liệu minh hoạ do BTVN biên soạn:
Bà vá chiếc áo nhỏ
Kim khẽ chạm tay gầy
Tôi ngồi bên cửa sổ
Giữ hộ bà cuộn dây.
Việc bà vá áo, người cháu ngồi giữ cuộn dây là những hoạt động được kể. Chi tiết “tay gầy”, động tác “khẽ” là những nét miêu tả giúp hình dung người bà và cách vá áo.
Hai yếu tố kết hợp làm cảnh sinh hoạt nhỏ trở nên cụ thể. Người cháu không nói trực tiếp “tôi thương bà” nhưng hành động giúp bà gợi sự quan tâm. Vì vậy, khi viết cảm nhận, không cần biến đoạn thơ thành một truyện dài; chỉ chọn sự việc, chi tiết có ý nghĩa với cảm xúc.
Củng cố kiến thức
Cụm từ nào trong ngữ liệu trực tiếp miêu tả một đặc điểm của bà?
Cụm này kể hoạt động của người cháu.
Đúng: “gầy” làm rõ hình dáng đôi tay.
Cụm này nêu hành động giúp đỡ.
Cụm này nêu hoạt động vá áo.
Lời giải
Đáp án B. “Tay gầy” làm người đọc hình dung một nét ngoại hình của bà. Các cụm còn lại chủ yếu nêu hoạt động. Việc kể và tả vẫn có thể đan xen trong cùng một dòng thơ.
Củng cố kiến thức
Cách nhận xét nào giải thích đúng vai trò của kể và tả trong ngữ liệu?
Ngữ liệu không phải bản hướng dẫn kĩ thuật.
Đoạn không cho biết tuổi người cháu.
Không có dữ kiện ngày cụ thể.
Đúng: sự việc và chi tiết cùng gợi tình cảm.
Lời giải
Đáp án D. Hoạt động vá áo, giữ dây cùng nét “tay gầy”, “khẽ” dựng nên một cảnh gần gũi. Hành động hỗ trợ của cháu là căn cứ để cảm nhận sự quan tâm, không phải để suy ra tuổi hay ngày tháng.