Từ mượn và cách sử dụng phù hợp

Làm giàu vốn từ nhưng vẫn cần rõ nghĩa

Từ mượn có nguồn gốc từ ngôn ngữ khác, được tiếng Việt tiếp nhận trong quá trình giao lưu. Tiếng Việt có nhiều từ mượn tiếng Hán; cũng có từ từ tiếng Pháp, tiếng Anh và những ngôn ngữ khác. Nhiều từ đã được dùng quen đến mức không còn tạo cảm giác xa lạ. Không thể chỉ nhìn từ ngắn hay dài, có gạch nối hay không để kết luận nguồn gốc. Khi chưa biết chắc, cần tra tài liệu, từ điển có thông tin từ nguyên; từ nguyên là nguồn gốc và lịch sử hình thành từ. Dùng từ mượn khi phù hợp nội dung, lĩnh vực và người nghe. Nếu một từ tiếng Việt thông dụng diễn đạt rõ điều muốn nói, không cần đổi sang tiếng nước ngoài để tạo vẻ mới. Chính tả và cách viết phải nhất quán, theo tài liệu đang dùng.

Ví dụ: quen thuộc không có nghĩa là không vay mượn

Theo phần thực hành trong SGK Ngữ văn 6, tập hai, “công nghiệp” là một từ mượn tiếng Hán; “ô-dôn” là từ mượn tiếng Anh. Một từ viết liền quen thuộc vẫn có thể là từ mượn; không lấy hình thức có gạch nối làm dấu hiệu duy nhất. Tình huống diễn đạt minh hoạ do BTVN biên soạn: thông báo cho lớp cần phản hồi về lịch mượn sách. “Hãy gửi ý kiến về lịch mượn sách” dễ hiểu với người chưa quen tiếng Anh hơn câu dùng “feedback” mà không giải thích. Trong văn bản chuyên môn, thuật ngữ có thể cần giữ cách gọi riêng và được giải thích. Vì vậy, nguyên tắc không phải cấm mọi từ mượn mà là dùng đúng, rõ và phù hợp người tiếp nhận.

Củng cố kiến thức

Từ “công nghiệp” được dùng quen thuộc có cho phép kết luận nó không phải từ mượn không?

ACó, vì từ viết liền luôn là từ thuần Việt.BKhông; mức độ quen thuộc không quyết định nguồn gốc từ.CCó, vì chỉ từ có ba tiếng mới được vay mượn.DKhông cần xét nguồn gốc khi đang hỏi về từ mượn.

Củng cố kiến thức

Trong thông báo chung cho người chưa quen tiếng Anh, cách diễn đạt nào rõ nhất?

AChỉ ghi feedback và không giải thích.BĐổi mọi từ tiếng Việt sang tiếng Anh.CGhi “gửi ý kiến về lịch mượn sách”.DDùng càng nhiều từ khó càng tốt.