Tập làm thơ lục bát

Từ hình ảnh đến cặp thơ

Chọn một đề tài gần gũi và một vài hình ảnh, cảm xúc muốn thể hiện. Có thể bắt đầu bằng một cặp sáu–tám, rồi viết tiếp nếu còn ý. Từ nối vần cần phù hợp cả âm và nghĩa; không nên chỉ ghép các từ có vần giống nhau. Khi chỉnh sửa, đếm tiếng ở mỗi dòng; kiểm vần từ tiếng thứ sáu sang tiếng thứ sáu dòng tám và từ tiếng cuối dòng tám sang dòng sáu kế tiếp; đọc thành tiếng để nghe nhịp. Đồng thời xem hình ảnh, từ ngữ và cảm xúc có liền mạch không. Thanh bằng là ngang, huyền; thanh trắc là sắc, hỏi, ngã, nặng. Có thể kiểm các vị trí thứ tư, thứ sáu và thứ tám theo luật đã học. Bài tập nhận diện trong bài giúp hiểu cách làm; để luyện viết thơ, vẫn cần tự thử viết và chỉnh sửa.

Ví dụ: viết, đếm và nối vần

Chiều quê — ngữ liệu minh hoạ do BTVN biên soạn: Chiều về gió mát sân nhà Lời ru theo gió bay xa cánh đồng Bờ tre soi bóng dòng sông Con thuyền chở nắng xuôi dòng về quê. Đề tài là buổi chiều quê; hình ảnh được chọn gồm sân nhà, lời ru, cánh đồng, dòng sông và con thuyền. Bốn dòng có số tiếng 6–8–6–8; các vần nối là nhà–xa, đồng–sông, sông–dòng. Ở hai dòng đầu, tiếng thứ tư là “mát”, “gió”, đều mang thanh sắc, thuộc thanh trắc. Tiếng thứ sáu là “nhà”, “xa”, đều thanh bằng. Dòng tám có “xa” thanh ngang, “đồng” thanh huyền, tạo sự thay đổi thanh bằng ở hai vị trí. Nếu thay “xa” bằng “về”, câu vẫn có tám tiếng và vẫn có nghĩa nhưng “về” không vần với “nhà”. Như vậy, chỉ đếm đúng số tiếng chưa đủ; cần kiểm cả vần và điều muốn nói.

Củng cố kiến thức

Điền một tiếng cho cặp lục bát minh hoạ: “Chiều về gió mát sân nhà / Lời ru theo gió bay … cánh đồng”. Tiếng nào giữ đúng vần nối và nghĩa?

AVề.BGần.CXa.DĐến.

Củng cố kiến thức

Khi đã viết đủ sáu và tám tiếng, bước kiểm nào vẫn cần thực hiện?

AKiểm vần, nhịp, thanh điệu và sự rõ nghĩa của hình ảnh.BChỉ đếm lại dấu cách, không cần đọc câu.CThay mọi tiếng bằng tiếng có cùng vần.DBỏ cảm xúc để chỉ giữ âm giống nhau.