Từ cuộc tranh giành đến thử thách của cộng đồng
Sơn Tinh và Thuỷ Tinh đều có phép lạ, nhưng sức mạnh được dùng theo những hướng khác nhau. Thuỷ Tinh dâng nước, gây ngập ruộng đồng, nhà cửa; Sơn Tinh dựng luỹ đất, nâng đồi núi để chặn nước.
Cuộc giao tranh bắt đầu vì chuyện kén rể, nhưng việc chống nước còn bảo vệ cuộc sống của cộng đồng. Qua chiến thắng bền bỉ của Sơn Tinh, truyện ca ngợi sức mạnh và thể hiện ước mơ thắng lũ của nhân dân. Đây là ý nghĩa được gửi gắm bằng tưởng tượng dân gian, không phải lời giải thích khoa học về nguyên nhân lũ lụt.
Ví dụ: sức mạnh và cách sử dụng sức mạnh
Các chi tiết được tóm lược theo SGK:
- **Thuỷ Tinh:** gọi gió, hô mưa, dâng nước cuồn cuộn. Nước ngập ruộng, tràn nhà, lên đồi núi: sức mạnh nước lũ đe doạ cuộc sống.
- **Sơn Tinh:** không nao núng, dựng thành luỹ đất ngăn nước; nước cao đến đâu, đồi núi cao đến đó. Sự vững vàng và bền bỉ làm nổi bật ước mơ chế ngự lũ lụt.
Lời kể lặp từ **nước** khi nói nước ngập ruộng, tràn nhà và dâng lên đồi núi. Sự lặp lại nối nhiều nơi bị ngập, gợi mức độ mạnh và phạm vi rộng của cuộc tấn công.
Cuối truyện, Thuỷ Tinh hằng năm gây lũ nhưng vẫn thua. Điều đó nối trận chiến tưởng tượng với hiện tượng lũ lụt lặp lại và khẳng định niềm tin, khát vọng thắng lũ. Không nên hiểu rằng ngoài đời lũ luôn bị ngăn chặn hoàn toàn.
Củng cố kiến thức
Vì sao chiến thắng của Sơn Tinh có ý nghĩa với cộng đồng, không chỉ với việc giữ Mị Nương?
Chiến thắng trong truyện không có nghĩa ngoài đời không cần chống lũ.
Đúng: việc ngăn nước đồng thời bảo vệ cuộc sống bị đe doạ.
Hai thần không cùng dâng nước; Sơn Tinh ngăn nước của Thuỷ Tinh.
Sơn Tinh chống nước bền bỉ, không rời bỏ thử thách.
Lời giải
Đáp án B. Thuỷ Tinh gây ngập ruộng đồng và nhà cửa. Sơn Tinh dựng luỹ đất chống nước nên chiến thắng còn mang ý nghĩa bảo vệ cuộc sống cộng đồng. Qua đó, nhân dân gửi gắm ước mơ và niềm tin vào sức mạnh chống lũ.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào đúng về việc Thuỷ Tinh hằng năm dâng nước nhưng vẫn thua Sơn Tinh?
Lí giải dân gian không phải chứng cứ khoa học về lũ.
Truyện thể hiện ước mơ, không bảo đảm mọi trận lũ ngoài đời đều vô hại.
Sơn Tinh đã lấy Mị Nương; cuộc kén rể không lặp lại mỗi năm.
Đúng: chi tiết nối hiện tượng lặp lại với ý nghĩa tôn vinh sức mạnh chống lũ.
Lời giải
Đáp án D. Truyện hình tượng hoá lũ lụt thành cuộc tấn công của Thuỷ Tinh, đồng thời để Sơn Tinh luôn chiến thắng nhằm thể hiện khát vọng chế ngự thiên nhiên. Cần đọc theo quan niệm dân gian, không biến chi tiết thành nguyên nhân khoa học hoặc bảo đảm về lũ ngoài đời.