Kiến thức cần nhớ
Có thể so sánh hai nhân vật về hoàn cảnh, ngoại hình, hành động, lời nói hoặc suy nghĩ. Cần đặt hai nhân vật trên cùng một phương diện: không lấy hoàn cảnh của người này để so với hành động của người kia.
Với mỗi điểm giống hoặc khác, cần có chi tiết cho cả hai nhân vật. Hai người có cùng hoàn cảnh chưa chắc có cùng cách ứng xử; hai người ứng xử khác nhau cũng chưa đủ để kết luận một người hoàn toàn tốt, người kia hoàn toàn xấu.
Ví dụ: cùng muốn giúp, khác cách giúp
Hai đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn:
Đoạn 1: “Thấy Hoa ngồi một mình trong giờ ra chơi, Linh tới hỏi chuyện, nghe Hoa kể rồi rủ Hoa cùng chơi.”
Đoạn 2: “Thấy Minh chưa có sách cho tiết học, Tuấn mở sách của mình, đặt giữa bàn và bảo Minh cùng đọc.”
Giống nhau về cách ứng xử: Linh và Tuấn đều chú ý tới người cần giúp và chủ động làm một việc phù hợp. Bằng chứng là Linh hỏi, nghe, rủ chơi; Tuấn chia sẻ sách.
Khác nhau về hình thức giúp đỡ: Linh lắng nghe và tạo cơ hội cùng chơi; Tuấn chia sẻ đồ dùng học tập. Bảng dưới đặt hai người trên cùng phương diện, giúp nhìn rõ căn cứ.
| Phương diện | Linh | Tuấn |
|---|---|---|
| Điều nhận thấy | Hoa ở một mình | Minh thiếu sách |
| Hành động | Hỏi, lắng nghe, rủ chơi | Đặt sách giữa bàn để cùng đọc |
| Điểm chung | Chủ động giúp đúng việc | Chủ động giúp đúng việc |
Củng cố kiến thức
Điểm giống nào được cả hai đoạn minh hoạ hỗ trợ?
Thiếu sách là khó khăn của Minh, không phải của hai người giúp.
Hoa ở một mình; đoạn không nói Linh, Tuấn như vậy.
Đúng: hành động của cả hai đều hướng tới nhu cầu của người khác.
Linh giúp bằng hỏi chuyện và rủ chơi, không phải cho mượn đồ.
Lời giải
Đáp án C. Linh giúp Hoa hoà nhập, Tuấn giúp Minh có sách cùng đọc. Hình thức khác nhau nhưng đều là hành động chủ động, phù hợp với điều người kia cần.
Củng cố kiến thức
Cách so sánh nào giữ cùng một phương diện?
Đúng: đều xét hành động giúp đỡ của nhân vật.
Hoàn cảnh và tên là hai phương diện khác nhau.
Tên và số đồ dùng không tạo phép đối chiếu này.
Thời gian và lời nói không cùng phương diện.
Lời giải
Đáp án A. Để nhận ra cách ứng xử giống hoặc khác, cần so hành động với hành động. Khi đã chọn phương diện, nêu chi tiết tương ứng của từng nhân vật rồi giải thích.