Ai đang nói, và nói với ai?
Dấu ngoặc kép có thể đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật. Khi gặp lời thoại, cần tìm người nói, người nghe và nội dung trao đổi. Không chỉ nhìn dấu câu rồi bỏ qua hoàn cảnh lời nói.
Từ xưng hô được hiểu theo vai giao tiếp. Chẳng hạn, “tôi” chỉ người đang nói; “bọn tớ” chỉ nhóm mà người nói thuộc về. Khi lời thoại chuyển sang người khác, những từ ấy có thể chỉ những người khác. Cần đối chiếu với lời dẫn và các câu xung quanh để xác định đúng.
Ví dụ: đọc lời mời trong Mây và sóng
Trong Mây và sóng, em bé kể với mẹ về lời những người trên mây và trong sóng. Ở các lời mời được đặt trong dấu ngoặc kép, những người ấy dùng “bọn tớ” để nói về nhóm của mình. Vì vậy, “bọn tớ” ở lời người trên mây chỉ nhóm người trên mây; ở lời người trong sóng chỉ nhóm người trong sóng, không chỉ em bé và mẹ.
Ví dụ riêng do BTVN biên soạn: Lan cùng nhóm tập hát nói với Minh: “Bọn tớ đang luyện bài hát mới.” Minh đáp: “Tớ sẽ đến nghe.”
| Lời thoại | Người nói và cách hiểu từ xưng hô |
| --- | --- |
| “Bọn tớ đang luyện bài hát mới.” | Lan nói; “bọn tớ” chỉ Lan cùng nhóm tập hát. |
| “Tớ sẽ đến nghe.” | Minh nói; “tớ” chỉ Minh. |
Dấu ngoặc kép đánh dấu hai lời được nói trực tiếp. Từ xưng hô đổi theo người đang nói: không thể chỉ thấy “tớ” ở cả hai câu rồi kết luận đều chỉ Lan.
Củng cố kiến thức
Trong ví dụ Lan nói với Minh: “Bọn tớ đang luyện bài hát mới”, dấu ngoặc kép có công dụng nào?
Đúng: phần trong dấu ngoặc kép là lời Lan nói.
Phần ấy là một lời nói, không phải tên tác phẩm.
Lời dẫn đã nêu Lan nói; đây không phải phần chú thích chen vào.
Câu được nêu trọn ý, không có dấu hiệu bỏ dở.
Lời giải
Đáp án A. Lời dẫn xác định Lan là người nói; dấu ngoặc kép bao lấy đúng lời Lan nói với Minh. Dấu ngoặc kép có những công dụng khác trong các ngữ cảnh khác, nhưng ở đây công dụng là đánh dấu lời nói trực tiếp.
Củng cố kiến thức
Trong ví dụ Lan cùng nhóm tập hát nói với Minh, “bọn tớ” chỉ những người nào?
Minh là người nghe lời Lan, không thuộc nhóm được nêu đang tập.
Đúng: người nói tự chỉ nhóm của mình đang tập hát.
Đề không nói Minh hay người tới nghe tham gia nhóm luyện hát.
Lời này do Lan nói trước lời đáp của Minh.
Lời giải
Đáp án B. Lời dẫn nêu Lan cùng nhóm tập hát, còn Minh là người được nói với. Vì thế, “bọn tớ” trong lời Lan chỉ Lan và nhóm ấy. Muốn hiểu từ xưng hô, cần dựa vào vai người nói, người nghe trong từng lời thoại.