Nắm truyện trước khi tập kể
Chọn một truyền thuyết đã đọc, xác định bản truyện đang dùng. Ghi các sự việc chính theo trình tự và quan hệ nguyên nhân–kết quả. Khi kể theo ngôi thứ ba, giữ rõ tên nhân vật, hoàn cảnh, hành động và kết thúc.
Có thể diễn đạt bằng lời của người kể nhưng không tuỳ tiện đổi sự việc quan trọng. Lời thoại cần giữ ý; nếu dẫn nguyên văn, phải kiểm đúng văn bản. Chọn giọng kể phù hợp: trang trọng ở phần tôn vinh, dồn dập hơn khi có thử thách, chậm hơn ở đoạn kết.
Tập kể từ các ý ngắn, không học thuộc một bản kể sẵn. Người nghe có thể nhận xét mạch truyện, sự chính xác và giọng kể; người nói tiếp nhận góp ý, đối chiếu nguồn nếu còn bất đồng về chi tiết.
Ví dụ: các ý để kể Thánh Gióng
Theo bản “Thánh Gióng” trong SGK Ngữ văn 6, tập hai, có thể chuẩn bị các chặng:
1. Sự ra đời khác thường; đến ba tuổi Gióng vẫn chưa nói, chưa cười.
2. Nghe sứ giả, Gióng xin đánh giặc; lớn nhanh và được dân làng góp gạo nuôi.
3. Gióng vươn thành tráng sĩ, chiến đấu; roi sắt gãy thì dùng tre đánh giặc.
4. Giặc tan; Gióng tới núi Ninh Sóc rồi bay về trời; nhân dân ghi nhớ, thờ phụng.
Các ý trên là tóm lược, không thay lời văn của truyện. Chặng chiến đấu cần làm rõ quan hệ: roi gãy → nhổ tre → tiếp tục đánh giặc. Không đổi thành Gióng bỏ chạy khi roi gãy vì như vậy vừa sai sự việc, vừa làm đổi hình tượng nhân vật.
Khi tập kể, có thể thay cách nối câu cho tự nhiên, nhưng vẫn giữ bốn chặng và những chi tiết then chốt. Câu luyện dưới đây kiểm cách chuẩn bị, không thay cho việc tập kể thành tiếng.
Củng cố kiến thức
Cách nối nào giữ đúng quan hệ sự việc trong bản Thánh Gióng đã nêu?
Điều này trái với chi tiết trong bản truyện.
Đúng: thử thách được nối với cách nhân vật tiếp tục chiến đấu.
Thứ tự này đảo ngược diễn biến.
Lời xin đánh giặc có trước chiến thắng.
Lời giải
Đáp án B. Roi sắt gãy là tình huống trong trận đánh; Gióng nhổ tre để tiếp tục chiến đấu. Giữ quan hệ này giúp lời kể đúng mạch và làm rõ sự ứng biến, quyết tâm của người anh hùng.
Củng cố kiến thức
Kể bằng lời của mình có nghĩa là gì?
Không đổi kết thúc quan trọng khi nhiệm vụ là kể lại.
Cần giúp người nghe hiểu rõ nhân vật.
Đúng: thay cách diễn đạt không đồng nghĩa thay nội dung cốt lõi.
Cần xác định bản dùng; không trộn tuỳ tiện các dị bản.
Lời giải
Đáp án C. Kể lại cho phép lựa chọn lời nối, cách diễn đạt và giọng kể. Tuy vậy, cốt truyện, sự việc then chốt và ý nghĩa cần được giữ đúng; nếu tham khảo dị bản, phải phân biệt rõ bản truyện đang kể.