Đổi người kể, không đánh mất truyện gốc
Đóng vai là kể từ vị trí một nhân vật, thường xưng “tôi”, “ta” hoặc một cách xưng phù hợp. Trước khi viết, đọc lại truyện, chọn nhân vật, ghi sự việc chính và xác định thời điểm nhân vật đang kể.
Có thể thêm lời tả, suy nghĩ, cảm xúc phù hợp hoàn cảnh và tính cách, nhưng không đổi những sự việc cơ bản của truyện. Nhân vật không trực tiếp chứng kiến một việc cần có cách biết hợp lí, chẳng hạn nghe kể lại sau đó; không tuỳ tiện kể mọi điều như chính mình đã thấy.
Mở bài giới thiệu vai và câu chuyện; thân bài kể các sự việc có quan hệ trước–sau, nguyên nhân–kết quả; kết bài nêu kết thúc và điều nhân vật nghĩ. Khi sửa, kiểm ngôi kể, cốt truyện, chi tiết thêm và sự liên kết. Việc làm bài luyện nhận diện chỉ củng cố cách viết, không thay bài viết đóng vai.
Ví dụ: kể một chặng Cây khế trong vai người em
Đoạn đóng vai minh hoạ do BTVN biên soạn, dựa vào sự việc trong “Cây khế” ở SGK; không phải lời trích của truyện:
“Tôi nghe lời chim, cùng vợ may chiếc túi vừa ba gang. Sáng hôm sau, chim đưa tôi đi qua đồng ruộng, rừng cây rồi tới hòn đảo giữa biển. Nhìn thấy của quý trong hang, tôi vừa ngạc nhiên vừa lo lắng. Tôi chỉ nhặt một ít rồi ra hiệu để chim đưa về. Khi trở lại nhà, tôi mừng vì chuyến đi đã kết thúc bình an.”
Sự việc túi ba gang, hành trình, lấy một ít và trở về được giữ theo truyện. Cảm giác ngạc nhiên, lo lắng, mừng là phần tưởng tượng thêm, phù hợp hoàn cảnh và không đổi hành động chính.
Ngôi kể được giữ bằng “tôi”. Nếu kể tiếp điều người anh bàn riêng với vợ, cần làm rõ người em biết qua đâu; không mặc nhiên cho nhân vật nghe được lời ở nơi mình không có mặt.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào trong đoạn đóng vai là phần cảm xúc được tưởng tượng thêm, không phải sự việc cốt lõi?
Đây là sự việc được giữ theo truyện.
Đây là sự việc thuộc hành trình trong truyện.
Đúng: cảm xúc được bổ sung hợp lí cho vai kể.
Đây là lựa chọn và kết quả được giữ theo truyện.
Lời giải
Đáp án C. Đoạn giữ mạch sự việc nhưng thêm cảm xúc để lời kể từ bên trong nhân vật sinh động hơn. Phần bổ sung phải hợp hoàn cảnh, không làm đổi cách người em hành động hoặc kết cục.
Củng cố kiến thức
Nếu đóng vai người em nhưng kể cuộc bàn bạc riêng của người anh, cần chú ý điều gì?
Đúng: lời kể cần nhất quán với vị trí và hiểu biết của nhân vật.
Xưng tôi không khiến nhân vật tự biết mọi điều.
Đổi nhân vật sẽ làm sai truyện.
Không cần bỏ toàn bộ; cần chọn cách kể hợp lí.
Lời giải
Đáp án A. Điểm nhìn nhân vật có giới hạn. Có thể nói điều được biết sau này qua một nguồn trong câu chuyện, nếu hợp lí, hoặc tránh khẳng định đã nghe tận tai. Như vậy, ngôi thứ nhất không chỉ là thay tên nhân vật bằng “tôi”.