Kiến thức cần nhớ
Nhân vật được khắc hoạ qua ngoại hình, cử chỉ, hành động, lời nói, cảm xúc và suy nghĩ. Khi nhận xét một đặc điểm, cần chọn chi tiết thực sự làm rõ đặc điểm ấy.
Một lời giải rõ thường nêu nhận xét, chỉ ra bằng chứng rồi giải thích. Không nên chỉ gọi nhân vật là “tốt”, “xấu”, cũng không suy ra toàn bộ tính cách từ một chi tiết không liên quan. Với một đoạn trích ngắn, chỉ nhận xét trong phạm vi điều đoạn trích cho biết.
Ví dụ: nhận xét có bằng chứng
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Giờ ra chơi, Bình thấy một em nhỏ đứng khóc bên cầu thang. Bình hỏi tên lớp, đưa em về lớp rồi mới quay lại sân. Vì thế, Bình lỡ phần đầu của trò chơi đang chờ.”
Nhận xét: Bình biết quan tâm và sẵn lòng giúp đỡ người khác. Bằng chứng: Bình hỏi tên lớp rồi đưa em nhỏ về lớp, dù phải bỏ lỡ một phần trò chơi. Giải thích: Bình ưu tiên việc giúp em nhỏ đang gặp khó khăn hơn niềm vui trước mắt của mình.
Đoạn trích chưa cho biết Bình học giỏi hay có giọng hát hay. Những nhận xét ấy không có bằng chứng trong đoạn. Bài học được gợi ra có thể là chú ý tới người đang cần giúp đỡ và hỗ trợ bằng việc làm phù hợp, không chỉ bằng lời nói.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào có căn cứ rõ nhất từ đoạn minh hoạ?
Đoạn không có thông tin về điểm học tập.
Đúng: hành động đưa em nhỏ về lớp trực tiếp làm rõ nhận xét.
Bình lỡ trò chơi để giúp đỡ, không có nghĩa không thích chơi.
Bình còn phải hỏi tên lớp nên không thể suy ra điều này.
Lời giải
Đáp án B. Hành động hỏi và đưa em nhỏ về lớp giúp giải quyết khó khăn của em. Các phương án khác thêm thông tin hoặc suy diễn ngoài đoạn.
Củng cố kiến thức
Cách giải thích nào gắn bằng chứng với nhận xét “Bình biết quan tâm” rõ nhất?
Có tên không chứng minh tính cách.
Ra sân là việc bình thường, chưa thể hiện sự quan tâm.
Đoạn có kể các hành động giúp đỡ sau đó.
Đúng: hành động và việc chấp nhận lỡ trò chơi cùng làm rõ sự quan tâm.
Lời giải
Đáp án D. Cần giải thích vì sao chi tiết cho thấy tính cách. Việc dành thời gian giúp em nhỏ và chấp nhận lỡ trò chơi cho thấy Bình chú ý, đáp lại nhu cầu của người khác.