Không phải dấu ngoặc kép nào cũng có cùng công dụng
Dấu ngoặc kép có thể đánh dấu lời dẫn trực tiếp, tên tác phẩm hoặc từ ngữ được dùng theo nghĩa đặc biệt. Cần đọc cả câu để xác định công dụng, không chỉ nhìn hình dạng của dấu.
Lời dẫn trực tiếp giữ lại lời nói được dẫn. Tên tác phẩm là tên dùng để gọi một văn bản, cuốn sách hoặc tác phẩm. Từ ngữ có nghĩa đặc biệt được dùng khác với nghĩa thông thường trong ngữ cảnh ấy; cần giải thích khác ở đâu.
Khi viết, chỉ dùng dấu ngoặc kép khi có lí do rõ ràng. Không đặt mọi từ quan trọng trong ngoặc kép, cũng không tự thêm dấu khiến lời bình thành lời trích của người khác.
Ví dụ: phân biệt ba công dụng
Các câu minh hoạ do BTVN biên soạn:
Lan nói: “Ngày mai tôi sẽ trả sách.” Phần nằm trong dấu ngoặc kép là lời nói trực tiếp của Lan, được dẫn lại trong câu.
Lớp đang đọc đoạn trích “Cô Tô” của Nguyễn Tuân. Dấu ngoặc kép ở đây đánh dấu tên tác phẩm, không phải lời Nguyễn Tuân đang nói với lớp.
Thư viện là “kho báu” đối với những người yêu sách. “Kho báu” không chỉ nơi cất vàng bạc; trong câu này, nó gợi giá trị phong phú của sách và tri thức. Dấu ngoặc kép lưu ý cách hiểu đặc biệt ấy.
Muốn giải thích chính xác, lần lượt xác định phần được đánh dấu, vai trò của nó trong câu, rồi nêu công dụng của dấu.
Củng cố kiến thức
Trong câu “Thư viện là ‘kho báu’ đối với những người yêu sách”, dấu ngoặc kép quanh “kho báu” có công dụng nào?
Kho báu không phải tên tác giả trong câu.
Câu không dẫn lời thủ thư.
Dấu ngoặc kép không phải dấu xoá.
Đúng: kho báu được hiểu là nguồn sách, tri thức quý giá.
Lời giải
Đáp án D. Ngữ cảnh nói về giá trị của thư viện, không nói về vàng bạc. “Kho báu” được dùng theo nghĩa đặc biệt để gợi nguồn tri thức quý giá, phong phú; dấu ngoặc kép đánh dấu cách dùng này.
Củng cố kiến thức
Trong câu “Lớp đang đọc đoạn trích ‘Cô Tô’ của Nguyễn Tuân”, phần “Cô Tô” được đánh dấu vì lí do nào?
Không có lời nói của học sinh được dẫn.
Đúng: cụm đoạn trích và tên tác giả giúp xác định tên tác phẩm.
Câu dùng tên tác phẩm phù hợp.
Tên tác phẩm không phải một lời kể được trích.
Lời giải
Đáp án B. “Đoạn trích” và “của Nguyễn Tuân” cho biết câu đang giới thiệu văn bản đọc. Dấu ngoặc kép đánh dấu tên “Cô Tô”, không phải lời thoại hay câu trích trong tác phẩm.