Nắm mạch truyện và những chỗ đối lập
Sau khi cha mẹ mất, người anh lấy nhiều tài sản, chỉ cho người em căn nhà nhỏ và cây khế. Người em không than phiền, cùng vợ chăm cây để kiếm sống. Khi chim ăn khế và hứa trả vàng, hai vợ chồng may túi đúng lời dặn; người em đi lấy một ít của quý rồi trở về bình an.
Nghe em kể, người anh đổi gia sản lấy nhà và cây khế. Có cùng lời dặn nhưng anh làm túi to hơn, lấy đầy túi còn nhét thêm vào áo, quần. Chim mang quá nặng, bay chậm; khi gặp gió mạnh, người anh bị cuốn xuống biển.
Hai chặng có những sự việc tương ứng, giúp so sánh cách nhân vật lựa chọn. Kết cục không phải chuyện ngẫu nhiên tách khỏi hành động: nó được chuẩn bị bằng cách may túi, lấy của quý và biết dừng hay cố lấy thêm.
Ví dụ: nối hành động với kết quả
Cùng được chim đưa tới đảo của quý, hai anh em hành động khác nhau:
| Người em | Người anh |
| --- | --- |
| Nghe lời, may túi vừa ba gang | May túi to gấp ba lời dặn |
| Chỉ nhặt một ít ở ngoài hang rồi xin về | Lấy đầy túi, nhét thêm vào áo, quần; chậm trễ tới chiều |
| Trở về bình an, cuộc sống đổi thay | Khiến chim mang nặng; gặp gió mạnh thì bị cuốn xuống biển |
Lòng tham của người anh được thể hiện qua nhiều hành động, càng lúc càng rõ. Chiếc túi lớn chưa đủ; anh còn cố mang thêm vàng dù việc trở về trở nên khó khăn. Người em biết dừng, người anh không biết đủ: sự đối lập này làm rõ lời cảnh tỉnh của truyện.
Truyện kể chim bị rơi xuống biển nhưng chỉ ướt lông, ướt cánh rồi lại bay về núi. Người anh mới là người bị cuốn đi cùng túi và vàng trong áo, quần.
Củng cố kiến thức
Trình tự nào đúng sau khi người anh biết em đã trở nên giàu có?
Người anh phải có cây khế và lời dặn trước khi đi.
Tai hoạ xảy ra sau chuyến lấy vàng, không trước việc đổi tài sản.
Đúng: trình tự giữ được điều kiện và kết quả của chuyến đi.
Việc chuẩn bị túi, lấy vàng diễn ra trước tai hoạ.
Lời giải
Đáp án C. Người anh trước hết đổi gia sản lấy cây khế. Khi chim đến và dặn, anh may túi lớn; sau đó được đưa tới đảo, cố lấy nhiều vàng. Số vàng quá nặng khiến chuyến về khó khăn, rồi gió mạnh dẫn tới tai hoạ. Các bước có quan hệ trước–sau và nguyên nhân–kết quả.
Củng cố kiến thức
Vì sao không nên giải thích tai hoạ của người anh chỉ bằng việc gặp gió mạnh?
Đúng: cần đọc gió mạnh trong cả chuỗi sự việc, không tách khỏi việc lấy quá nhiều.
Người anh được chim chở, không tự bơi.
Chim có lời hứa trả vàng; vấn đề là người anh cố lấy quá nhiều.
Tai hoạ xảy ra trong chuyến trở về sau khi lấy vàng.
Lời giải
Đáp án A. Trước lúc gặp gió, người anh đã mang túi lớn, lấy đầy vàng rồi còn nhét vào áo, quần. Chim vì thế bay chậm và yếu hơn. Gió mạnh là tình huống dẫn đến tai hoạ trong chuỗi ấy; bỏ các lựa chọn trước đó sẽ không thấy lời cảnh tỉnh về lòng tham.