Thế giới cổ tích được tạo nên như thế nào?
Lời mở đầu Cây khế đặt chuyện vào thời gian xa xưa, ở một ngôi nhà nhưng không xác định tên nơi chốn. Cách mở đầu này tạo không gian quen thuộc của cổ tích, khác với việc ghi một sự kiện có ngày tháng, địa chỉ cụ thể.
Điều kì ảo bắt đầu từ con chim lớn biết nói, hứa trả vàng rồi chở người vượt đồng ruộng, rừng và biển tới đảo của quý. Cơ hội ấy làm cuộc sống người em đổi thay, đồng thời tạo tình huống để hai anh em bộc lộ phẩm chất.
Lời dặn của chim có vần, ngắn, dễ nhớ. Lời dặn xuất hiện trong cả hai chặng truyện; nhờ vậy, người đọc dễ đối chiếu cách người em làm theo với cách người anh vượt quá điều đã dặn.
Ví dụ: đọc lời dặn và hành trình
Chim dặn: “Ăn một quả, trả cục vàng, may túi ba gang, mang đi mà đựng.” Lời hứa trả vàng gắn với điều kiện chuẩn bị túi, cho biết người đi cần làm gì. Cách nói có vần khiến lời dặn dễ nhớ và nổi bật giữa lời kể.
Người em làm theo. Sáng hôm sau, chim chở đi qua nhiều miền rồi tới đảo có của quý. Hành trình xa và hòn đảo khác thường mở rộng thế giới truyện từ căn nhà nghèo đến một nơi có thể làm cuộc sống đổi thay.
Chi tiết không chỉ để gây ngạc nhiên. Khi người anh cũng được nghe lời dặn ấy, truyện đặt hai nhân vật trước cơ hội tương ứng. Từ đó, làm theo hay cố lấy nhiều hơn trở thành căn cứ để hiểu phẩm chất và kết cục.
Văn bản gọi đây là một con chim lớn; không cần tự gán tên loài để giải thích ý nghĩa.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào là yếu tố kì ảo tạo cơ hội đổi đời cho người em?
Chăm cây là hoạt động đời thường, không phải yếu tố kì ảo.
Đây là cách chia tài sản, tạo hoàn cảnh bất công ban đầu.
Hành động này thể hiện sự lựa chọn, bản thân nó không kì ảo.
Đúng: chim biết nói, chở người đến nơi khác thường là chi tiết thần kì.
Lời giải
Đáp án D. Con chim có khả năng nói và đưa người tới đảo của quý, vượt khỏi những sự việc đời thường. Chính chuyến đi này mở ra cơ hội cải thiện cuộc sống. Việc chăm cây, chia tài sản hoặc ra hiệu xin về thuộc hành động và hoàn cảnh của nhân vật.
Củng cố kiến thức
Lời dặn của chim lặp lại ở hai chặng truyện giúp người đọc làm gì?
Cùng nghe lời dặn nhưng cách thực hiện khác nhau.
Đúng: lời dặn chung tạo căn cứ so sánh lựa chọn.
Lời dặn không cung cấp tên hay địa chỉ của đảo.
Kết cục vẫn cần được đọc trong quan hệ với hành động.
Lời giải
Đáp án B. Cả hai cùng được dặn may túi ba gang, nhưng người em làm đúng còn người anh cố làm túi lớn và mang thêm vàng. Việc lặp lời dặn làm sự khác nhau ấy rõ hơn. Nó không chứng minh hai người hành động giống nhau và không thay thế phần kết cục.