Nội dung và hình thức cùng tạo cảm xúc
Trước khi viết, đọc bài thơ nhiều lần, ghi ấn tượng chung và những từ ngữ, hình ảnh nổi bật. Với lục bát, chú ý thêm vần, nhịp và âm điệu. Không cần nêu mọi yếu tố; chọn điều thực sự giúp giải thích cảm xúc.
Đoạn văn giới thiệu bài thơ và tác giả nếu có; các câu giữa trình bày cảm xúc, dẫn chi tiết và giải thích; câu cuối khái quát điều còn đọng lại. Các câu phải cùng hướng về một cảm nhận chính. Với ca dao khuyết danh, không tự gán tên tác giả.
Khi chỉnh, kiểm thông tin nguồn, dẫn chứng, sự liên kết và cách diễn đạt. Việc gọi tên “vần”, “nhịp” chưa đủ: cần nói cách chúng góp phần tạo ấn tượng trong đoạn thơ.
Ví dụ: từ hình ảnh đến cảm nhận
Chiều quê — ngữ liệu minh hoạ do BTVN biên soạn:
Chiều về gió mát sân nhà
Lời ru theo gió bay xa cánh đồng
Bờ tre soi bóng dòng sông
Con thuyền chở nắng xuôi dòng về quê.
Đoạn cảm nhận minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Ngữ liệu Chiều quê gợi cảm giác thanh bình về một không gian quen thuộc. Sân nhà, bờ tre và dòng sông nối nhau thành những hình ảnh gần gũi. Lời ru theo gió khiến buổi chiều không chỉ có cảnh mà còn có âm thanh ấm áp. Hình ảnh con thuyền chở nắng gợi ánh sáng trên thuyền, làm cảnh sông thêm tươi sáng. Nhịp chẵn và những vần nối tạo sự liền mạch, nhẹ nhàng khi đọc. Nhờ vậy, cảm giác yên ả được thể hiện qua cả hình ảnh lẫn âm điệu. Điều đọng lại là sự gắn bó với những cảnh vật giản dị.”
Đoạn không dừng ở việc liệt kê cảnh. Mỗi chi tiết được nối với một cảm giác, rồi âm điệu được giải thích trong mối liên hệ với cảnh. Có thể có cách cảm nhận khác nếu được ngữ liệu hỗ trợ.
Củng cố kiến thức
Câu nào vừa nêu đặc điểm hình thức vừa giải thích tác dụng?
Câu này mới nêu chung về hình thức.
Câu này chưa chỉ ra vần hoặc tác dụng.
Đây là liệt kê hình ảnh, chưa giải thích hình thức.
Đúng: nhận xét gắn hình thức với cảm xúc của đoạn.
Lời giải
Đáp án D. Câu gọi tên nhịp, vần rồi giải thích âm điệu phù hợp với cảnh. Viết cảm nhận cần mối liên hệ ấy, không chỉ liệt kê thuật ngữ.
Củng cố kiến thức
Khi viết về một bài ca dao không xác định được tác giả, cách xử lí nào đúng?
Gán tên làm sai thông tin nguồn.
Đúng: cần giữ thông tin đúng với nguồn đã đọc.
Vẫn cần dẫn chứng phù hợp.
Nhiều bài lục bát có tác giả rõ ràng.
Lời giải
Đáp án B. Phần giới thiệu phải đúng nguồn: có thể ghi ca dao hoặc tác giả dân gian, không bịa tên người viết. Việc không có tên tác giả không làm mất yêu cầu phân tích chi tiết bài.