Đọc đúng điều con số nói đến
Các loài chung sống với nhau như thế nào? của Ngọc Phú cung cấp thông tin về sự đa dạng và quan hệ giữa các loài. Nhan đề đặt câu hỏi; các đoạn tiếp theo từng bước giúp người đọc hiểu câu trả lời.
Khi đọc số liệu, cần biết con số chỉ số loài hay số cá thể, là ước tính hay đã được nhận biết. **Số loài** nói về những loài khác nhau; **số cá thể** nói về những sinh vật riêng lẻ. Nhiều cá thể của cùng một loài không làm tăng số loài.
Số liệu còn gắn với thời điểm và nguồn. Những con số tác giả nêu trong bài công bố năm 2020 cần được hiểu trong ngữ cảnh ấy, không tự coi là thống kê mới nhất. Chúng giúp hình dung sự đa dạng và nhận ra còn nhiều điều chưa được biết đầy đủ.
Ví dụ: hai con số, hai phạm vi
Trong bài, số loài sinh vật được ước tính là trên 10 triệu, còn số loài đã được con người nhận biết là trên 1,4 triệu.
| Số liệu trong bài viết | Điều được nói đến |
| --- | --- |
| Trên 10 triệu loài | Ước tính số loài trên Trái Đất |
| Trên 1,4 triệu loài | Số loài đã được con người nhận biết |
Một con số là ước tính về toàn bộ, một con số nói phần đã biết. Không thể bỏ chữ ước tính rồi kết luận con người đã nhận biết trên 10 triệu loài. Cũng không thể đổi loài thành cá thể.
Tác giả dùng số liệu để cho thấy sự sống phong phú và việc nhận biết chưa bao quát hết sự đa dạng ấy. Các con số được đọc theo bài viết năm 2020; ví dụ này không cung cấp thống kê hiện tại.
Củng cố kiến thức
Theo số liệu được trình bày trong ví dụ, nhận xét nào đúng?
Trên 10 triệu là ước tính, không phải số đã nhận biết.
Đơn vị là loài, không phải cá thể.
Đúng: phân biệt toàn bộ ước tính với phần đã biết.
Hai con số nói hai phạm vi khác nhau.
Lời giải
Đáp án C. Trên 10 triệu là ước tính số loài, còn trên 1,4 triệu là phần đã nhận biết. Sự khác nhau làm rõ tính phong phú và giới hạn điều đã biết. Không thể coi hai con số là hai kết quả trái nhau về cùng phạm vi.
Củng cố kiến thức
Cách giới thiệu số liệu nào giữ đúng ngữ cảnh của bài?
Đúng: giữ thời điểm, đối tượng loài và tính chất ước tính.
Câu đổi thời điểm, mức độ chính xác và đơn vị.
Bài phân biệt số ước tính với phần đã biết.
Con số không nói cá thể của một loài cụ thể.
Lời giải
Đáp án A. Cần giữ điều tác giả thực sự nói: một ước tính trong bài viết năm 2020, đối tượng được đếm là loài. Không biến ước tính thành số chính xác, thống kê hiện tại hay số cá thể.