Điều gì khiến Dế Mèn phải nhìn lại mình?
Ở phần cuối Bài học đường đời đầu tiên, trò trêu chị Cốc của Dế Mèn gây ra hậu quả đau lòng. Muốn hiểu sự thay đổi của Dế Mèn, cần theo dõi việc nhân vật đã làm, hậu quả xảy ra và phản ứng sau đó.
Sự hối hận không chỉ được nói bằng một nhận xét chung. Nó hiện lên qua cảm xúc, hành động và lời kể của Dế Mèn sau cái chết của Dế Choắt. Lời khuyên của Choắt cũng giúp Mèn nhận ra điều sai trong cách sống của mình.
Từ trò trêu đùa đến bài học
Diễn biến được tóm lược từ đoạn trích của Tô Hoài trong SGK:
1. Dế Mèn rủ Dế Choắt trêu chị Cốc nhưng Choắt không đồng ý. Mèn vẫn cất lời trêu rồi chui vào hang, tưởng mình đã được an toàn.
2. Chị Cốc tưởng Dế Choắt là người trêu mình nên mổ Choắt trọng thương. Mèn sợ hãi, nằm im trong hang.
3. Khi chị Cốc bỏ đi, Mèn mới ra ngoài và thấy Choắt không còn sống được lâu. Trước khi chết, Choắt không oán trách mà khuyên Mèn bỏ thói hung hăng, làm việc phải biết suy nghĩ.
4. Mèn hối hận, chôn cất Choắt và đứng trước mộ, nghĩ về bài học đầu tiên trong đời.
Chị Cốc gây ra vết thương cho Choắt, nhưng chính trò trêu ngông cuồng của Mèn đã đẩy Choắt vào nguy hiểm. Chi tiết Mèn trốn trong hang còn cho thấy sự khác nhau giữa lời khoe khoang trước đó và nỗi sợ khi tai hoạ xảy ra.
| Trước tai hoạ | Sau tai hoạ |
| --- | --- |
| Mèn coi thường Choắt, cho rằng mình gan dạ và có thể trêu chị Cốc. | Mèn sợ hãi, thương xót và ân hận vì hậu quả mình gây ra. |
| Mèn từ chối giúp Choắt có lối thoát khi gặp nguy hiểm. | Mèn chôn cất Choắt, đứng trước mộ và suy nghĩ về lỗi lầm. |
Dế Choắt yếu về thể chất nhưng giàu lòng bao dung. Trong lúc đau đớn, Choắt vẫn khuyên Mèn thay vì chỉ trách móc. Lời khuyên cùng cái chết của Choắt khiến Mèn hiểu rằng không thể hành động hung hăng, coi thường người khác và không nghĩ tới hậu quả.
Củng cố kiến thức
Theo phần tóm lược, vì sao Dế Choắt bị chị Cốc mổ trọng thương?
Choắt không đồng ý tham gia trò trêu chị Cốc.
Mèn không phải người trực tiếp gây vết thương bằng cách đánh.
Phần tóm lược không có sự việc Choắt ngăn chị Cốc vào hang.
Đúng: cần phân biệt người trêu và người bị chị Cốc đánh nhầm.
Lời giải
Đáp án D. Dế Choắt đã từ chối trò trêu chị Cốc. Dế Mèn vẫn trêu rồi ẩn trong hang. Chị Cốc lầm tưởng Choắt là người trêu nên mổ Choắt. Vì vậy, không thể kể lại rằng Choắt cùng Mèn trêu Cốc; cũng không thể nói Mèn trực tiếp đánh Choắt trọng thương.
Củng cố kiến thức
Trước khi chết, Dế Choắt không oán trách mà khuyên Dế Mèn bỏ thói hung hăng, hành động phải biết suy nghĩ. Chi tiết này làm rõ điều gì về Choắt?
Lời khuyên hướng tới cách sống của Mèn, không xin ở chung hang.
Đúng: Choắt không trả đũa, vẫn khuyên Mèn sửa cách ứng xử.
Lời khuyên chỉ rõ thói hung hăng và hành động thiếu suy nghĩ.
Người rủ trêu là Mèn; Choắt đã không đồng ý.
Lời giải
Đáp án B. Choắt đang chịu hậu quả từ hành động của Mèn nhưng không chỉ trách móc. Choắt chỉ ra điều Mèn cần sửa để tránh gây tai hoạ về sau. Sự kết hợp giữa không oán trách và lời khuyên chân thành cho thấy lòng bao dung, không phải sự tán thành trò trêu chị Cốc.