Bài nói cần một trọng tâm có thể theo dõi
Bài nói có thể dựa trên bài viết đã hoàn thành, nhưng cần chọn trọng tâm vừa thời lượng. Chuẩn bị thông tin đúng về tác giả, tác phẩm, quan hệ tiếp nhận; chọn một hoặc hai phương diện đối chiếu và dẫn chứng ngắn. Không đọc nguyên một bài văn dài mà thiếu phần giúp người nghe thấy quan hệ giữa các ý.
Khi trình bày, giới thiệu vấn đề, nêu điều được tiếp nhận, giải thích sự thay đổi và giá trị của nó. Một bảng đối chiếu ngắn có thể hỗ trợ nếu đủ rõ; lời nói vẫn phải giải thích, không để người nghe tự đọc hết bảng. Đánh giá cần khách quan, tránh dùng vài nét giống nhau để quy kết sao chép.
Người nghe ghi luận điểm, bằng chứng và điều còn muốn hỏi. Khi trao đổi, nêu đúng nhận xét đang hỏi và lí do; người nói trả lời bằng căn cứ hoặc thừa nhận phần chưa kiểm chứng. Kết quả chọn đáp án ở đây chỉ củng cố cách làm, không thay việc thực hành nói, nghe.
Trả lời một câu hỏi về căn cứ
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Người nói giới thiệu hai văn bản đang đối chiếu và nhận xét về sự thay đổi cách nhìn nhân vật. Người nghe hỏi: “Nhận xét này dựa trên những chi tiết nào của mỗi văn bản?”
Một cách trả lời phù hợp là trở lại đúng phương diện, nêu chi tiết đã đọc ở mỗi văn bản và giải thích sự khác nhau. Nếu nhận xét mới lấy từ bài nghiên cứu, cần nói rõ nguồn, không khẳng định đã tự đối chiếu đầy đủ khi chưa làm.
Câu hỏi của người nghe giúp kiểm quan hệ giữa nhận xét và bằng chứng, không phải một sự công kích. Vì vậy, người nói không cần đổi sang kể tiểu sử tác giả hoặc đánh giá người hỏi. Phần trao đổi có ích khi làm luận điểm rõ, vững hơn.
Củng cố kiến thức
Trong tình huống, người nghe đang yêu cầu làm rõ điều gì?
Câu hỏi tập trung vào bằng chứng.
Đúng: đây là điều được hỏi trực tiếp.
Không liên quan phạm vi câu hỏi.
Tiểu sử không trả lời căn cứ đối chiếu.
Lời giải
Đáp án B. Cụm “chi tiết nào của mỗi văn bản” yêu cầu bằng chứng cho nhận xét. Cần trả lời đúng phương diện và giải thích quan hệ giữa chi tiết với kết luận; đổi sang tiểu sử hay nhận xét người hỏi sẽ lệch vấn đề.
Củng cố kiến thức
Nếu một phần nhận xét chưa được kiểm lại bằng nguyên tác, nên làm gì?
Lời trích phải có thật và đúng văn bản.
Phải giữ đúng mức độ đã đọc.
Câu hỏi về căn cứ giúp làm rõ bài nói.
Đúng: trung thực và giữ phạm vi kết luận.
Lời giải
Đáp án D. Trao đổi có căn cứ gồm cả việc nhận rõ giới hạn hiểu biết. Có thể chỉ ra nguồn nghiên cứu đang dùng và hẹn kiểm lại chi tiết cần thiết; không tạo lời trích hoặc nhận việc chưa làm thành đã làm.