Rõ điều đang đồng ý hay phản đối
Tranh biện cần một nhận định có những phía tán thành, phản đối với lí lẽ có thể bàn. Phạm vi phải đủ rõ và vừa sức; không chỉ chọn một chủ đề quá rộng rồi nói mọi điều liên quan.
Trước cuộc tranh biện, tìm nguồn, làm rõ từ quan trọng, phân công và dự kiến lập luận của phía khác. Cần chuẩn bị ba việc: lí lẽ bảo vệ quan điểm; lí lẽ phản bác quan điểm đối lập; cách đáp lại những phản bác có thể hướng vào quan điểm mình.
Phân biệt các việc ấy giúp phần trình bày không thành một bài độc thoại đã thuộc. Chấp nhận xem lại kết luận khi gặp căn cứ phù hợp là thái độ cầu thị, không phải dấu hiệu thất bại.
Giới hạn nhận định về hình thức đọc
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Nhận định “Nên bỏ hoàn toàn sách giấy ở thư viện trường” có thể tạo hai phía, nhưng cần làm rõ hoàn toàn là không giữ loại sách nào, phạm vi là thư viện nào và nhu cầu người dùng ra sao.
Phía phản đối có thể nêu người đọc còn cần ghi chú, tiếp cận không phụ thuộc thiết bị. Cũng cần dự kiến phía tán thành sẽ nói về tìm kiếm, lưu trữ; từ đó giải thích vì sao những lợi ích ấy chưa đủ để bỏ mọi bản giấy.
Đây là ví dụ cách chuẩn bị lí lẽ, không phải kết quả khảo sát hoặc một kết luận áp dụng cho mọi thư viện. Muốn dùng dữ liệu thực tế phải thu thập, kiểm nguồn theo đúng phạm vi.
Củng cố kiến thức
Điều gì cần làm rõ trước khi tranh biện nhận định trong ví dụ?
Đúng: xác định nội dung và giới hạn để bàn cùng vấn đề.
Số người tán thành không thay việc xác định điều đang bàn.
Một lợi ích kĩ thuật chưa làm rõ toàn nhận định.
Cần hiểu cả lí lẽ có thể phản bác quan điểm mình.
Lời giải
Đáp án A. Nếu một phía nói bỏ tất cả, phía khác chỉ nghĩ giảm bớt, hai bên chưa bàn cùng nhận định. Làm rõ từ và phạm vi giúp lí lẽ, dữ liệu hướng tới một vấn đề xác định, thay vì tranh luận lệch nhau.
Củng cố kiến thức
Phía phản đối giải thích vì sao lợi ích tìm kiếm chưa đủ để bỏ mọi sách giấy đang làm việc gì?
Phần giải thích đã xét lợi ích phía khác có thể nêu.
Nêu giới hạn không phải thừa nhận lợi ích ấy là đủ.
Phần giải thích vẫn bàn về việc có nên bỏ mọi bản giấy.
Đúng: chuẩn bị cách bảo vệ trước phản bác.
Lời giải
Đáp án D. Phía phản đối đã dự kiến người khác nêu lợi ích của bản điện tử và giải thích giới hạn của lí lẽ ấy. Đó là đáp lại phản bác, giúp bảo vệ quan điểm có đối thoại, không chỉ lặp ý ban đầu.