Thuyết trình để người nghe hiểu vấn đề
Chọn một vấn đề liên quan tới tuổi trẻ, xác định người nghe và thời gian. Tìm thông tin từ nguồn phù hợp, ghi rõ xuất xứ và thời điểm nếu dùng dữ liệu. Đề cương gồm giới thiệu vấn đề; giải thích những mặt cần biết và quan hệ với tuổi trẻ; nêu nhận xét có căn cứ; kết thúc bằng ý chính hoặc hướng hành động.
Thuyết trình chú trọng cung cấp, làm rõ thông tin và phân tích vấn đề. Có thể bày tỏ quan điểm, nhưng không chỉ đọc một bài nghị luận dài hoặc liên tiếp nêu khẩu hiệu. Khi dùng bảng, hình hoặc số liệu, cần chỉ rõ chúng giúp hiểu điều gì; không thêm biểu đồ nếu dữ liệu chưa được kiểm.
Người nghe ghi ý chính và điều chưa rõ, đặt câu hỏi gắn với nội dung. Người nói nghe hết, xác nhận câu hỏi, trả lời từ thông tin đã có; nếu chưa đủ căn cứ thì nêu giới hạn và việc cần tìm thêm. Nói lưu loát không thay việc dùng thông tin đáng tin cậy.
Trả lời một câu hỏi về phạm vi thông tin
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Một nhóm thuyết trình về cách học sinh lớp mình lựa chọn mục tiêu học tập. Nhóm có phiếu trả lời của những người tự nguyện tham gia, nhưng chưa khảo sát toàn trường. Đề cương giới thiệu cách thu nhận ý kiến, nêu một số hướng mục tiêu và bàn vì sao cần cân nhắc khả năng, thời gian, sự hỗ trợ. Không đặt nhan đề “Mục tiêu của mọi học sinh trong trường” cho dữ liệu ấy.
Người nghe hỏi: “Các ý kiến này có đại diện cho cả trường không?” Câu trả lời phù hợp: “Thông tin hiện chỉ từ nhóm tự nguyện trong lớp, nên chưa đủ để kết luận cho cả trường. Muốn mở rộng nhận xét cần thu nhận ý kiến ở phạm vi lớn hơn và xem cách chọn người tham gia.”
Lời đáp không né tránh; nó làm rõ độ rộng của kết luận. Sau buổi nói, nhóm có thể bổ sung nguồn và điều chỉnh đề cương. Không tự thêm số người hoặc tỉ lệ để câu trả lời có vẻ đầy đủ.
Củng cố kiến thức
Nhan đề nào phù hợp hơn với phạm vi thông tin của nhóm?
Dữ liệu chưa bao quát toàn trường.
Không có căn cứ cho kết luận tuyệt đối.
Không có cuộc khảo sát rộng như vậy.
Đúng: nêu đúng đối tượng và giới hạn.
Lời giải
Đáp án D. Thông tin chỉ được thu từ một nhóm tự nguyện trong lớp. Nhan đề cần giữ phạm vi ấy, không nâng thành kết luận cho toàn trường hoặc mọi người trẻ. Độ hấp dẫn không thể được tạo bằng cách phóng đại dữ liệu.
Củng cố kiến thức
Khi được hỏi về tính đại diện, cách phản hồi nào có trách nhiệm?
Đúng: làm rõ thông tin và giới hạn.
Kĩ năng trình bày không quyết định tính đại diện.
Không được tạo dữ liệu như thật.
Câu hỏi về nguồn liên quan trực tiếp độ tin cậy.
Lời giải
Đáp án A. Phản hồi cần dựa vào thông tin nhóm thực sự có. Nêu giới hạn giúp người nghe đánh giá đúng, đồng thời mở hướng bổ sung; không giảm trách nhiệm bằng việc nói chắc, bịa số liệu hoặc né câu hỏi.