Người nói và người nghe cùng làm rõ vấn đề
Người nói cần tập trình bày theo dàn ý, kiểm thời lượng, lựa cách dùng lời, giọng và phương tiện hỗ trợ phù hợp. Không đọc một bảng dài rồi bỏ qua việc giải thích điều bảng giúp chứng minh.
Người nghe ghi vấn đề chính, quan điểm, lí lẽ, bằng chứng và chỗ chưa rõ. Khi trao đổi, câu hỏi nên tập trung vào phạm vi, nguồn thông tin, quan hệ giữa các ý hoặc tính phù hợp của giải pháp; không đánh giá người nói bằng công kích cá nhân.
Người nói cần nghe hết câu hỏi, giải thích bằng căn cứ, nhận phần chưa đủ và bổ sung khi cần. Việc đồng tình hay phản bác đều phải gắn với điều đã trình bày. Câu trắc nghiệm chỉ luyện nhận ra cách làm, không thay cho đánh giá một bài nói thực tế.
Một câu hỏi giúp giới hạn kết luận
Đối thoại giả định do BTVN biên soạn:
Người nghe hỏi: “Số lượt khách được nêu thuộc một điểm tham quan hay nhiều nơi, và ghi trong thời gian nào?” Câu hỏi nhắm vào phạm vi và thời điểm của bằng chứng.
Người nói trả lời: “Đây là số của một điểm trong một tháng. Kết quả chưa đại diện cho toàn bộ địa phương; phần kết luận cần giới hạn lại.” Cách đáp không làm bài nói yếu đi chỉ vì thừa nhận giới hạn; nó giúp kết luận chính xác hơn.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi của người nghe tập trung vào điều gì?
Câu hỏi không công kích cá nhân.
Đúng: giúp kiểm mức khái quát.
Câu hỏi mở để làm rõ căn cứ.
Không phải nội dung được hỏi.
Lời giải
Đáp án B. Người nghe hỏi số liệu thuộc đâu và khi nào. Hai điều này giúp biết dữ liệu có phù hợp với phạm vi kết luận không. Câu hỏi vì vậy đóng góp vào nội dung, không chỉ nhận xét cách nói.
Củng cố kiến thức
Cách đáp nào có trách nhiệm khi dữ liệu chỉ thuộc một điểm?
Kết luận vượt phạm vi.
Trao đổi là bước làm rõ bài nói.
Nguồn là điều cần làm rõ.
Đúng: tôn trọng căn cứ và người nghe.
Lời giải
Đáp án D. Dữ liệu của một điểm không tự đại diện cả địa phương. Nêu giới hạn và sửa kết luận giúp giữ sự chính xác. Nếu muốn mở rộng, người nói cần bổ sung nguồn phù hợp thay vì tăng mức khẳng định.