Đọc lại câu dẫn bên cạnh nguồn
Khi chỉnh bài, đặt câu dẫn cạnh đoạn nguồn để kiểm: có giữ đúng đối tượng, phạm vi, mức chắc chắn và quan hệ giữa các ý không? Những từ như “có thể”, “một số”, “được cho là” không được bỏ tùy tiện vì chúng giới hạn điều tác giả khẳng định.
Sau phần dẫn, cần cho thấy đâu là giải thích riêng. Có thể nêu ý tham khảo, đưa chi tiết liên quan rồi trình bày nhận xét của bài. Không đặt toàn bộ lời bình của mình vào ngoặc kép khiến người đọc tưởng đó là nguyên văn.
Chỉnh cách dẫn không chỉ thêm một tên tác giả ở cuối. Câu được dẫn phải đúng ý trước khi được dùng làm căn cứ.
Sửa một câu khẳng định quá rộng
Ví dụ do BTVN biên soạn:
**Bản cần sửa:** “Theo Đời muối, mọi xã hội cổ đều dùng muối làm tiền nên muối là nguyên nhân của mọi cuộc chiến.”
**Bản sửa:** “Trong Đời muối, thông tin được dẫn từ Adam Smith cho biết muối được cho là từng dùng để giao dịch ở một vùng. Cùng những chi tiết về sản xuất và kiểm soát muối, dữ liệu này cho thấy muối từng có vai trò kinh tế, chính trị đáng kể.”
Bản sửa thu hẹp “mọi xã hội” về phạm vi nguồn nêu, giữ “được cho là”, bỏ quan hệ nhân quả tuyệt đối không được chứng minh. Câu sau là nhận xét tổng hợp từ các chi tiết, không giả làm lời nguyên văn của Adam Smith.
Củng cố kiến thức
Lỗi chính của câu cần sửa là gì?
Dẫn gián tiếp vẫn phù hợp nếu giữ đúng ý và nguồn.
Đúng: “mọi” và nguyên nhân mọi cuộc chiến đều vượt căn cứ.
Thông tin lịch sử có thể được dùng khi liên quan tới vấn đề.
Hai vế không tự làm câu dẫn sai; cần kiểm quan hệ được khẳng định.
Lời giải
Đáp án B. Nguồn được nêu nói một hoàn cảnh giao dịch với mức “được cho là”. Câu cần sửa biến thành mọi xã hội và mọi cuộc chiến. Đây là sai lệch về phạm vi, mức khẳng định và suy luận, không chỉ thiếu thông tin tài liệu.
Củng cố kiến thức
Vì sao câu cuối bản sửa không nên đặt như lời trích nguyên văn Adam Smith?
Độ dài không xác định câu có phải nguyên văn hay không.
Vị trí sau dẫn chứng không quyết định cách dẫn.
Nội dung liên hệ nhiều mặt không tự khiến câu thành lời nguồn.
Đúng: phân biệt lời nguồn với phần giải thích riêng.
Lời giải
Đáp án D. Câu cuối tổng hợp vai trò của muối từ nhiều chi tiết. Không có căn cứ xem đó là nguyên văn Adam Smith, nên không gán câu cho ông. Người viết vẫn có thể nêu nhận xét riêng khi làm rõ các dữ liệu hỗ trợ.