Khác thường chưa đủ để kết luận đúng hay sai
Trong tác phẩm nghệ thuật, một cách kết hợp không quen thuộc có thể làm mới cảm giác, nhịp điệu và hình tượng. Muốn đánh giá, cần hỏi: nó diễn đạt điều gì, có phù hợp mạch tác phẩm không, tạo hiệu quả gì?
Trong “Vội vàng”, sự lặp liên từ và cách dùng những từ gợi no, đầy với ánh sáng, thanh sắc góp phần biểu hiện cảm xúc mãnh liệt. Nếu sửa tất cả về lối nói thông thường, sẽ mất sắc thái của lời thơ.
Ngược lại, không phải mọi câu khó hiểu đều là sáng tạo. Câu trong báo cáo thiếu chủ ngữ, dùng sai nghĩa hoặc quan hệ ý không rõ cần được chỉnh. Ngữ cảnh nghệ thuật không phải lí do để bỏ qua việc giải thích tác dụng; ngữ cảnh thông tin lại cần ưu tiên sự chính xác, rõ ràng.
Có chỗ cần giữ lặp, có chỗ cần làm rõ
Đối chiếu do BTVN biên soạn:
Trong phần cuối “Vội vàng”, liên từ “và” xuất hiện nối tiếp khi kể những vẻ đẹp muốn ôm, muốn đón nhận. Sự lặp khiến các đối tượng như còn tiếp tục mở ra, góp phần làm nhịp lời dâng lên. Ở đây, bỏ hết từ lặp chưa chắc làm câu thơ hay hơn.
Trong câu báo cáo tự biên soạn “Nhóm phân loại sách và sách phù hợp và người nhận”, các thành phần được nối không cho biết rõ nhóm đã làm gì với sách và người nhận. Có thể sửa: “Nhóm phân loại sách theo nhu cầu của người nhận.” Câu sau làm rõ hoạt động và tiêu chí, phù hợp mục đích thông tin.
Sự khác nhau nằm ở tác dụng trong ngữ cảnh, không chỉ ở số lần xuất hiện của từ “và”.
Củng cố kiến thức
Vì sao sự lặp “và” trong đoạn thơ được giữ khi phân tích?
Quan hệ giữa các hình ảnh vẫn cần được giải thích.
Tác dụng tùy ngữ cảnh cụ thể.
Đúng: có tác dụng phù hợp mạch cảm xúc.
Đây là vấn đề nhịp và sắc thái, không phải chính tả.
Lời giải
Đáp án C. Trong mạch khát vọng đón nhận cuộc sống, sự lặp giúp các hình ảnh nối tiếp, làm lời thơ thêm dồn dập. Đó là tác dụng cụ thể giải thích lựa chọn nghệ thuật, không phải quy tắc rằng mọi từ lặp đều hay.
Củng cố kiến thức
Câu báo cáo trong ví dụ cần được sửa chủ yếu vì sao?
Đúng: cần làm rõ việc phân loại dựa trên nhu cầu người nhận.
Từ “sách” phù hợp nội dung báo cáo.
Báo cáo không bắt buộc dùng cách diễn đạt nghệ thuật.
Liên từ vẫn cần khi diễn đạt các quan hệ rõ ràng.
Lời giải
Đáp án A. Việc ghép hoạt động, đặc điểm và người nhận bằng cùng một liên từ làm quan hệ ý thiếu rõ ràng. Câu sửa xác định nhóm phân loại sách và tiêu chí là nhu cầu người nhận. Mục đích thông tin đòi hỏi sự rõ ràng ấy, không đòi hỏi tránh mọi liên từ.