Tên phong cách cần có căn cứ
Phong cách cổ điển thường gắn với sự coi trọng những quy phạm nghệ thuật, tính cân xứng, hài hòa; hình tượng có thể mang tầm vóc lớn và hướng tới những lí tưởng cao cả. Trong thơ trung đại, các thể thơ có luật, phép đối, ngôn ngữ ước lệ và điển cố là những căn cứ thường gặp. Tuy nhiên, không phải mọi bài thơ cổ đều giống nhau; ảnh hưởng cổ điển cũng có thể hiện diện trong thơ hiện đại.
Phong cách lãng mạn chú trọng cảm xúc, trí tưởng tượng, vẻ đẹp của lí tưởng và cái nhìn chủ quan. Tác phẩm có thể dùng tương phản, phóng đại hoặc những liên tưởng bay bổng để làm nổi bật khát vọng, tâm hồn. Lãng mạn không chỉ có đề tài tình yêu; cũng không đồng nghĩa với vui vẻ, buồn bã hoặc xa rời mọi trải nghiệm thực.
Nhận xét nên theo trình tự: chỉ ra hình thức hoặc hình tượng cụ thể → giải thích cách biểu hiện cảm xúc, lí tưởng → nêu dấu hiệu phong cách. Một bài có thể tiếp nhận nhiều nguồn ảnh hưởng; không buộc mọi chi tiết vào một nhãn duy nhất.
Cùng một chủ đề, cách biểu hiện khác nhau
Phân tích do BTVN biên soạn theo hai bài trong SGK:
“Cảm hoài” của Đặng Dung có tám câu, mỗi câu bảy tiếng, các liên thơ giữa sử dụng phép đối. Hoài bão cứu nước được biểu hiện qua những hình ảnh lớn như trục đất, sông Ngân. Hình thức chặt chẽ và tầm vóc hình tượng là căn cứ nhận xét biểu hiện cổ điển, không chỉ vì tác giả sống thời trung đại.
“Tây Tiến” của Quang Dũng nhìn người lính qua nỗi nhớ giàu cảm xúc: giữa gian khổ vẫn có vẻ hào hùng, giữa chiến trường vẫn có tâm hồn mơ mộng. Những tương phản ấy góp phần thể hiện cảm hứng lãng mạn. Bài đồng thời sử dụng một số từ ngữ trang trọng gợi sắc thái cổ điển; hai nhận xét không nhất thiết loại trừ nhau.
So sánh này chỉ nêu một số dấu hiệu. Muốn đánh giá đầy đủ từng bài còn phải đọc toàn văn và phân tích cách các phần liên kết.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào hỗ trợ nhận xét biểu hiện cổ điển trong Cảm hoài?
Thời đại cần được nối với biểu hiện nghệ thuật.
Đúng: có căn cứ từ hình thức và hình tượng.
Nỗi buồn xuất hiện trong nhiều phong cách.
Vị trí trong sách không xác định phong cách.
Lời giải
Đáp án B. Nhận xét phong cách cần chỉ ra tác phẩm biểu hiện như thế nào. Tám câu bảy tiếng, phép đối và hình ảnh lớn giúp nhận diện một số dấu hiệu cổ điển. Thời đại là bối cảnh hỗ trợ, không thay cho bằng chứng nghệ thuật.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào phù hợp với phong cách lãng mạn?
Đề tài người lính cũng có thể được biểu hiện lãng mạn.
Một tâm trạng chưa đủ căn cứ.
Cần xét cách nhìn và biểu hiện cảnh.
Đúng: nối cảm hứng với hình thức nghệ thuật.
Lời giải
Đáp án D. Lãng mạn là một cách biểu hiện chứ không chỉ là tên đề tài. Trong Tây Tiến, cần giải thích nỗi nhớ, những tương phản và vẻ đẹp lí tưởng của người lính; không suy chỉ từ việc có tình yêu hay cảnh đẹp.