Chính xác phải đi cùng phù hợp
Các nội dung tiếng Việt học kì II gồm biện pháp tu từ; ngôn ngữ trang trọng, thân mật; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ; giữ gìn và phát triển tiếng Việt. Khi ôn tập, cần nối kiến thức với một việc đọc hoặc viết cụ thể.
Lựa chọn từ ngữ, cách xưng hô phụ thuộc mục đích và quan hệ giao tiếp. Cách nói thân mật không tự là sai; cách nói trang trọng cũng không tự bảo đảm rõ nghĩa. Cần kiểm cả quan hệ ngữ pháp, nội dung và người nhận.
Khi dùng nguồn, trích nguyên lời phải đúng và có dấu hiệu trích dẫn; diễn giải phải giữ đúng ý, không đặt trong ngoặc kép như nguyên văn. Ví dụ tự biên soạn cần ghi tính chất giả định. Ghi nguồn giúp xác định xuất xứ, không có nghĩa được quyền sao chép mọi nội dung của nguồn.
Một ý cần được trình bày theo đúng tình huống
Ví dụ giả định do BTVN biên soạn:
Trong tin nhắn giữa hai người đã thân, câu “Chiều nay mình cùng sửa dàn ý nhé!” phù hợp sự gần gũi. Khi viết thư hỏi một người chưa quen về kinh nghiệm nghề nghiệp, cần giới thiệu lí do, xưng hô phù hợp và đặt câu hỏi rõ; không bê nguyên cách rủ thân mật sang thư ấy.
Nếu thư dùng một nhận định đã đọc, người viết có thể diễn giải và ghi nguồn. Không thêm ngoặc kép để biến lời diễn giải thành câu nguyên văn của tác giả. Nếu minh họa bằng tình huống chưa xảy ra, ghi rõ đó là tình huống giả định, không gọi là kết quả khảo sát.
Vì vậy, chỉnh văn bản gồm cả lựa chọn cách nói và kiểm tính chất của căn cứ. Chỉ thay vài từ bằng từ có vẻ trang trọng chưa giải quyết được hai việc này.
Củng cố kiến thức
Khi chuyển từ tin nhắn giữa người thân sang thư hỏi người chưa quen, việc nào phù hợp?
Quan hệ giao tiếp đã thay đổi.
Từ khó không thay nội dung rõ.
Thư cần hướng đến người nhận cụ thể.
Đúng: cách nói phù hợp mục đích và người nhận.
Lời giải
Đáp án D. Tin nhắn thân mật phù hợp một quan hệ đã có, còn thư cần tạo bối cảnh cho người chưa quen. Chỉnh cách xưng hô, mục đích và câu hỏi làm rõ giao tiếp, không chỉ làm câu có vẻ trang trọng.
Củng cố kiến thức
Một câu viết lại ý của nguồn bằng lời khác nên được xử lí thế nào?
Ngoặc kép nguyên văn không phù hợp lời đã diễn giải.
Đúng: phân biệt diễn giải với trích trực tiếp.
Ý được dùng lại vẫn cần xác định nguồn.
Diễn giải nhận định không thành khảo sát mới.
Lời giải
Đáp án B. Diễn giải thay cách diễn đạt nhưng phải giữ nội dung nguồn. Ghi xuất xứ và không giả làm nguyên văn giúp người đọc nhận đúng tính chất của căn cứ; không được tự đổi nó thành dữ liệu nghiên cứu.