Loại văn bản định hướng cách đặt câu hỏi
Khi ôn tập, cần nối tên loại văn bản với những việc đã thực hiện khi đọc. Bảng dưới đây nêu một số điểm trọng tâm, không phải danh sách đủ mọi đặc điểm:
| Văn bản đã học | Điểm cần chú ý khi đọc |
|---|---|
| Tiểu thuyết | Tình huống, nhân vật, tâm lí, người kể và điểm nhìn |
| Thơ trữ tình | Mạch cảm xúc, hình tượng, ngôn ngữ, nhịp điệu |
| Văn bản nghị luận | Luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng, thao tác lập luận |
| Truyện truyền kì | Quan hệ giữa chuyện đời và yếu tố kì ảo |
| Hài kịch | Xung đột, sự vênh lệch gây cười, lời thoại và chỉ dẫn sân khấu |
Các điểm có thể giao nhau: truyện vẫn có lập luận của nhân vật, thơ vẫn có suy tư. Cần xem yếu tố ấy hoạt động như thế nào trong văn bản cụ thể, không đổi loại văn bản chỉ vì bắt gặp một dấu hiệu riêng lẻ.
Cùng có lời nói, nhưng cần đọc khác nhau
Đối chiếu do BTVN biên soạn từ các văn bản đã học:
Ở “Nhân vật quan trọng”, lời khoe của Khơ-lét-xta-cốp cần đặt cạnh thân phận thật, phản ứng sợ hãi của quan chức và chỉ dẫn sân khấu. Sự không khớp làm rõ cơ chế gây cười; không dùng lời nhân vật khoe làm dữ kiện tiểu sử thật.
Ở “Nhìn về vốn văn hóa dân tộc”, nhận định cần được nối với lí lẽ, bằng chứng và phạm vi khái quát. Đọc bài nghị luận không dừng ở việc tìm lời nói nào gây cười.
Điểm chung là phải có căn cứ văn bản. Điểm khác là chọn quan hệ cần phân tích theo đặc điểm, mục đích của từng văn bản.
Củng cố kiến thức
Khi đọc lời khoe trong “Nhân vật quan trọng”, cách nào phù hợp ví dụ?
Lời khoe có thể trái với thực chất nhân vật.
Phản ứng góp phần làm rõ tiếng cười.
Đúng: đọc lời nói trong quan hệ tạo tiếng cười.
Tình huống là căn cứ quan trọng của hài kịch.
Lời giải
Đáp án C. Lời nói được đặt cạnh điều trái với nó và cách người khác hưởng ứng. Từ đó mới giải thích thói khoác lác, nịnh quyền thế và tiếng cười; chỉ chép lời nói hoặc đếm câu chưa phân tích được.
Củng cố kiến thức
Bảng hệ thống trên nên được sử dụng thế nào?
Đúng: hệ thống kiến thức hỗ trợ đọc, không thay đọc.
Tên thể loại không đủ để hiểu tác phẩm.
Các yếu tố có thể giao nhau.
Thơ có thể kết hợp cảm xúc và suy tư.
Lời giải
Đáp án A. Bảng giúp chọn điểm quan sát, nhưng ý nghĩa vẫn phải được chứng minh bằng chi tiết. Nó không phải khuôn đóng kín hoặc một bản tóm tắt thay thế việc đọc.