Dùng vai tưởng tượng để che cuộc sống thực
Khơ-lét-xta-cốp muốn hiện ra như người thượng lưu, có kẻ hầu hạ và quan lớn tìm đến. Đằng sau lời khoe là thái độ không bằng lòng, khinh rẻ thân phận nhỏ bé của mình; hắn dùng địa vị tưởng tượng để lấp chỗ trống ấy.
Kể quá hăng, hắn có lúc **nói lỡ điều gần với hoàn cảnh thực**, rồi vội sửa để giữ vai sang trọng. Những vết hở khiến người đọc thấy điều muốn che.
Nhận xét cần bám chi tiết: mong được cung phụng, ra lệnh, ăn chơi mà không dựa vào năng lực thực. Cái bị chế giễu là lấy ảo tưởng thay hành động, không phải mọi mong muốn tiến bộ hoặc thay đổi hoàn cảnh.
Tầng tư, gác hai và chiếc cầu thang
Đang khoe đời sống xa hoa, Khơ-lét-xta-cốp nói mình chạy lên tầng tư. Chợt thấy hở thân phận, hắn sửa thành ở gác hai, chỉ có một cầu thang để lên.
Lời sửa không xóa điều vừa nói. **Càng cố che, sự không khớp càng lộ**: nhân vật kể không nhất quán về chính cuộc sống mình đang khoe. Việc vội chống chế cho thấy hắn muốn giữ vai quan trọng hơn là nói đúng.
Chi tiết nhỏ góp vào chân dung người say mê được phục vụ, kính sợ. Lời khoe không dẫn tới nâng năng lực mà tạo cảm giác đã thành người khác. Tiếng cười vừa hạ vẻ hào nhoáng vừa cảnh tỉnh lối sống tự huyễn hoặc.
Củng cố kiến thức
Việc sửa tầng tư thành gác hai có tác dụng gì?
Không có sự kiểm chứng.
Đúng: chống chế phơi bày chỗ hở.
Đây là lời khoe, không phải chỉ đường.
Người đọc vẫn nhớ hai lời không khớp.
Lời giải
Đáp án B. Nói lỡ rồi sửa cho hợp vai sang trọng làm người đọc thấy khoảng cách giữa hoàn cảnh thực và đời sống được khoe. Lời chống chế vì thế khiến khoác lác rõ hơn, không khôi phục độ tin cậy.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giữ đúng đối tượng phê phán?
Không thể mở rộng ra mọi người.
Tiếng cười hướng vào thái độ, không chỉ địa vị.
Có thể tiến bộ bằng việc làm thật.
Đúng: phân biệt khoác lác với mong muốn chính đáng.
Lời giải
Đáp án D. Lời khoe, nói lỡ và chống chế cho thấy muốn được coi là quan trọng mà không dựa vào năng lực thực. Phê phán lối sống ấy không có nghĩa phủ nhận mọi mong muốn vươn lên hoặc chế giễu người địa vị nhỏ.