Lắng nghe để hiểu và kiểm tra lí lẽ
Người nghe cần xác định vấn đề, quan điểm, những lí lẽ và bằng chứng chính. Ghi lại điểm đồng tình, chưa rõ hoặc chưa đủ căn cứ để hỏi cụ thể. Câu hỏi nên hướng vào nội dung, không đánh giá con người chỉ vì họ nghĩ khác.
Người nói nghe hết câu hỏi, xác định điều đang được hỏi rồi trả lời bằng lí lẽ, ví dụ phù hợp. Có thể nhận phần chưa tìm hiểu hoặc điều chỉnh kết luận khi góp ý có cơ sở. Tiếp thu không có nghĩa đồng ý mọi ý kiến; giữ quan điểm cũng không có nghĩa lặp lại mà bỏ lời giải thích.
Cần phân biệt nhận xét về **nội dung lập luận** với **cách trình bày**. Một ví dụ dài có thể cần rút, nhưng không vì vậy mà bỏ căn cứ quan trọng. Trao đổi tốt làm ý rõ hơn và giữ sự tôn trọng giữa các bên.
Một cuộc trao đổi sau bài nói
Đối thoại giả định do BTVN biên soạn, tiếp bài nói về bất đồng hướng học.
**Người nghe:** “Nếu hai bên có thông tin rồi mà vẫn khác ý, quan điểm đối thoại có còn tác dụng không?”
**Người nói:** “Có, nhưng không nên hiểu tác dụng là chắc chắn đạt đồng thuận ngay. Trao đổi giúp biết khác ở điều kiện, cách đánh giá hay mong muốn. Nếu một thông tin chưa rõ, có thể tìm hiểu thêm; nếu vẫn khác quan điểm, cần tiếp tục giải thích thay vì nhận đã giải quyết xong.”
**Người nghe:** “Tôi đồng ý cần nghe kinh nghiệm gia đình, nhưng đoạn ví dụ hơi dài. Có thể giữ rõ một nỗi lo và thông tin đáp lại không?”
**Người nói:** “Tôi sẽ chọn nỗi lo chỉ theo cảm hứng, rồi nêu sản phẩm đã làm và điều kiện học cần tìm hiểu. Như vậy ví dụ gọn hơn mà vẫn cho thấy vai trò của thông tin.”
Câu hỏi đầu kiểm phạm vi của quan điểm; góp ý sau điều chỉnh cách trình bày. Người nói trả lời từng điểm, nhận chỗ cần sửa mà không từ bỏ lí lẽ đã có căn cứ.
Củng cố kiến thức
Câu trả lời đầu đã làm rõ điều gì?
Câu trả lời phân biệt làm rõ với giải quyết ngay.
Người nói không bảo đảm kết quả ấy.
Câu trả lời đi vào lí lẽ, không công kích.
Đúng: tác dụng được giới hạn hợp lí.
Lời giải
Đáp án D. Người nói phân biệt tác dụng của đối thoại với việc chắc chắn đồng thuận. Biết khác ở thông tin, điều kiện hay mong muốn vẫn giúp tiếp tục cân nhắc; đây là trả lời đúng điểm người nghe đang hỏi.
Củng cố kiến thức
Việc rút ví dụ ở câu trả lời sau giữ được yêu cầu nào?
Người nói vẫn giữ nỗi lo và căn cứ đáp lại.
Đúng: chỉnh cách trình bày theo mục đích.
Góp ý sau không bác quan điểm, chỉ đề nghị chọn lọc.
Tăng tốc không giải quyết việc chọn thông tin.
Lời giải
Đáp án B. Người nói giữ nỗi lo về cảm hứng, sản phẩm đã làm và điều kiện cần tìm hiểu. Những chi tiết ấy đủ làm rõ vai trò thông tin, nên ví dụ có thể gọn hơn mà không biến thành lời khẳng định thiếu minh chứng.