Nghe để hiểu cách người nói đi tới kết luận
Người nghe ghi đối tượng, phương diện, nhận xét chính và bằng chứng. Khi có điều chưa rõ, hỏi vào mối liên hệ giữa dẫn chứng và kết luận; có thể nêu cách hiểu khác nếu có căn cứ.
Người nói cần nghe hết câu hỏi, trả lời đúng trọng tâm, giải thích thêm hoặc đính chính. Trao đổi không bắt buộc mọi người cùng một cảm nhận, nhưng nhận xét nào cũng cần phù hợp văn bản.
Một câu hỏi giúp sửa kết luận
Trao đổi giả định do BTVN biên soạn:
Người trình bày: “Xuân và ông Bằng đều có cử chỉ rõ nét, nên cả hai đều được miêu tả với thái độ ca ngợi.”
Người nghe: “Cử chỉ vỗ ngực của Xuân được đặt cạnh lời khoe công. Chi tiết ấy hỗ trợ nhận xét ca ngợi hay làm lộ sự phô trương?”
Người trình bày: “Câu hỏi cho thấy tôi đã gộp hình thức miêu tả với thái độ. Cả hai có biểu hiện bên ngoài, nhưng ở Xuân, chúng tạo tiếng cười trào phúng; ở ông Bằng, chúng gợi xúc động. Tôi điều chỉnh nhận xét về thái độ, còn giữ điểm chung về cách dùng chi tiết.”
Người nghe chỉ rõ căn cứ và điều cần xem lại. Người nói không phải bỏ toàn bộ kết quả: giữ phần được chứng minh, sửa phần suy luận chưa đúng.
Củng cố kiến thức
Vì sao câu hỏi của người nghe là phản hồi đúng trọng tâm?
Đúng: câu hỏi hướng vào một bước suy luận cụ thể.
Phản hồi cần căn cứ, không phải ép đồng ý.
Câu hỏi đã nêu chi tiết trong văn bản.
Nội dung câu hỏi là lập luận, không phải giọng đọc.
Lời giải
Đáp án A. Người nghe không nói chung là chưa hay, mà nêu cử chỉ vỗ ngực cùng lời khoe công rồi hỏi chúng có hỗ trợ kết luận không. Câu hỏi khiến hai bên trở lại bằng chứng, nhờ đó có thể sửa đúng phần chưa hợp lí.
Củng cố kiến thức
Cách điều chỉnh nào phù hợp với trao đổi trên?
Điểm chung về phương thức vẫn có căn cứ.
Chuẩn bị trước không thay việc kiểm lập luận.
Đúng: sửa phần sai và giữ phần đã được chứng minh.
Không thay dữ kiện để vừa kết luận.
Lời giải
Đáp án C. Hai đoạn đều dùng biểu hiện bên ngoài, nên điểm chung ấy vẫn đúng. Điều cần sửa là suy ra cùng thái độ ca ngợi: Xuân được thể hiện trào phúng, ông Bằng được nhìn bằng sự đồng cảm. Phản hồi có căn cứ giúp điều chỉnh chính xác thay vì bỏ hết hoặc giữ hết.