Có vẻ khen nhưng không chỉ nhằm ca ngợi
Nhan đề đưa việc băm thịt gà vào quan hệ với nghệ thuật. Đoạn trích kể thao tác rất thuần thục, nhưng sự thuần thục ấy phục vụ một việc chia phần nhiều quy định, hết sức nhiêu khê. Cần đọc cả tài thao tác lẫn điều khiến nó thành một việc lạ lùng.
Người kể có những lời ngạc nhiên, thán phục và cuối cùng muốn dành cho anh Mới danh xưng nghệ sĩ. Nếu tách lời ấy khỏi chuyện chia cỗ, có thể chỉ thấy lời khen. Đặt vào toàn đoạn, giọng khen làm bật sự phi lí của thói lệ, tạo tiếng cười châm biếm.
Đối tượng phê phán không đơn giản là một người lao động khéo tay. Văn bản phơi bày hủ tục chia phần và những quan hệ làm người dân vất vả vì việc làng. Không vì thế mà gán mọi tập tục, mọi bữa cỗ ở nông thôn đều cùng một ý nghĩa.
Lời dành danh xưng nghệ sĩ ở kết thúc
Phân tích do BTVN biên soạn:
Làng Vân giải thích gia đình anh Mới làm nghề qua nhiều đời. Người kể đáp bằng thái độ chịu tài và muốn tặng danh xưng nghệ sĩ. Lời kết không xuất hiện riêng: trước đó, một con gà phải được chia thành những phần rất nhỏ theo các quy định về suất, vai vế.
Sự khéo léo được nâng bằng một từ thường gắn với sáng tạo nghệ thuật, trong khi mục đích là đáp ứng thói chia phần. Độ vênh ấy khiến lời khen mang sắc thái châm biếm hiện tượng xã hội.
Đoạn phân tích nên chỉ rõ quan hệ giữa lời khen và việc được kể. Nhận xét chung có hài hước hoặc nhà văn hoàn toàn chỉ ca ngợi người băm đều chưa đủ.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào giúp đọc lời gọi nghệ sĩ có sắc thái châm biếm?
Đúng: sắc thái được tạo ra từ quan hệ trong đoạn.
Từ không luôn mang nghĩa chê.
Ngôi kể không tự xác định giọng.
Văn bản có miêu tả sự thuần thục.
Lời giải
Đáp án A. Danh xưng được đặt cạnh một việc chia phần đến mức lạ lùng, nhiêu khê. Chính sự không tương xứng ấy, không phải nghĩa cố định của một từ, làm lời khen góp vào sự châm biếm.
Củng cố kiến thức
Cách khái quát nào giữ đúng phạm vi phê phán?
Tay nghề không phải toàn bộ đối tượng phê phán.
Không mở rộng ngoài căn cứ ấy.
Đúng: nối nhận xét với hiện tượng cụ thể.
Việc làng là hoàn cảnh, đối tượng quan trọng.
Lời giải
Đáp án C. Chi tiết về suất, vai vế và cách chia cho thấy điều bị nhìn lại là thói lệ cùng các quan hệ của nó. Đọc đúng cần giữ phạm vi, không biến một sự phê phán thành kết luận về mọi tập tục.