Ít hình ảnh nhưng có hướng chuyển động, trạng thái
“Mộ” là bài thơ chữ Hán trong “Nhật kí trong tù”, được viết trong thời gian Hồ Chí Minh bị giam giữ tại Trung Quốc. Bản dịch thơ trong SGK do Nam Trân dịch. Khi đọc, cần phân biệt nguyên tác với lời dịch để nhận xét đúng những sắc thái được giữ hoặc thay đổi.
Hai câu đầu có cánh chim mỏi tìm cây ngủ và đám mây đơn lẻ chậm trôi giữa bầu trời. Cánh chim hướng đến chỗ nghỉ; đám mây trôi qua khoảng không rộng. Những nét ấy gợi chiều muộn mà không cần một đoạn miêu tả nhiều chi tiết.
Chữ chỉ sự đơn lẻ, sự chậm rãi trong nguyên tác giúp đọc rõ hơn cảnh. Có thể nối cảnh với cảm giác của người đang trên đường chuyển lao, nhưng không coi cánh chim chính là tác giả hoặc kết luận bài thơ chỉ có tuyệt vọng. Cần đọc tiếp sự chuyển hướng ở hai câu sau.
So sánh một sắc thái của nguyên tác với bản dịch
Phân tích do BTVN biên soạn:
Ở câu về mây, nguyên tác có ý đơn lẻ và chậm rãi qua các từ được phiên âm là “cô”, “mạn mạn”. Bản dịch thơ dùng hình ảnh chòm mây trôi nhẹ. Lời dịch gợi chuyển động, nhưng không thể hiện trực tiếp hết sắc thái đơn lẻ, chậm rãi ấy.
Khi phân tích, có thể nhận xét: đám mây ít ỏi trong khoảng trời rộng tạo vẻ vắng; nhịp trôi chậm làm rõ sự yên lặng cuối ngày. Nhìn cùng cánh chim mỏi tìm nơi nghỉ, cảnh còn gợi sự cảm thông, nhạy cảm của người quan sát.
Không vì một sắc thái khác nhau mà phủ nhận toàn bộ bản dịch. Đối chiếu nhằm đọc sâu hơn, không chỉ xếp nguyên tác và bản dịch thành đúng hoặc sai.
Củng cố kiến thức
Đối chiếu từ chỉ mây trong ví dụ giúp làm rõ điều gì?
Ý chậm rãi được nhấn trong nguyên tác.
Đúng: nhận xét vào một sắc thái cụ thể.
Hai hình ảnh vẫn được phân biệt.
Một khác biệt không cho phép phủ nhận toàn bộ.
Lời giải
Đáp án B. Từ “cô” và “mạn mạn” gợi sự đơn lẻ, chậm trôi. So sánh với lời dịch giúp bổ sung sắc thái khi phân tích, không biến nhận xét cụ thể thành phán xét toàn bộ bản dịch.
Củng cố kiến thức
Cách nối cảnh với hoàn cảnh nào thận trọng, có căn cứ?
Hình ảnh chim không phải sự kiện tác giả được thả.
Cần đọc cả các hình ảnh tiếp sau.
Kết luận toàn bài cần căn cứ toàn bài.
Đúng: nối hoàn cảnh mà không suy quá dữ kiện.
Lời giải
Đáp án D. Cảnh và hoàn cảnh có thể soi sáng nhau, nhưng không phải từng hình ảnh đều kể trực tiếp tiểu sử. Đọc tiếp hai câu sau mới thấy đầy đủ hướng vận động của bài thơ.