Đồ dùng còn mang kinh nghiệm và cách nghĩ
Văn bản không chỉ nói vật nào dùng làm gì. Việc chọn tre, chẻ nan, đan hoa văn và làm đồ tinh xảo còn thể hiện kinh nghiệm, tính kiên nhẫn và nhu cầu thẩm mĩ.
Đồ vật cũng đi vào ngôn ngữ. Thành ngữ **“rổ rá cạp lại”**, theo chú thích SGK, chỉ việc những người từng có vợ hoặc chồng, nay ở một mình, kết đôi với nhau. Cách sửa đồ dùng trở thành hình ảnh để nói chuyện con người.
Cần phân biệt miêu tả với nhận định còn phải tìm hiểu thêm. Chẳng hạn, ý kiến cho rằng hom, giỏ là tiền thân của đồ gốm được SGK đặt thành vấn đề cần tìm chứng cứ, không chỉ lặp lại như kết luận đã được chứng minh.
Từ cạp rổ rá đến cách nói về con người
Phân tích do BTVN biên soạn:
Phần lời cho biết đồ tre có thể hỏng một bộ phận và được sửa để dùng tiếp. Từ hoạt động ấy, thành ngữ “rổ rá cạp lại” chuyển sang nói việc kết đôi trong một hoàn cảnh đã được chú thích.
Chi tiết làm rõ sinh hoạt hằng ngày gắn với ngôn ngữ: kinh nghiệm dùng và sửa đồ được chuyển thành hình ảnh quen thuộc để diễn đạt chuyện khác. Đồ dùng vì thế có ý nghĩa văn hóa, không chỉ công dụng thực tế.
Giải thích thành ngữ cần giữ nghĩa trong ngữ cảnh, không suy từ đồ đã hỏng thành lời đánh giá thấp con người.
Củng cố kiến thức
Thành ngữ được phân tích giúp làm rõ điều gì?
Văn bản không khẳng định mọi cách sửa giống nhau.
Thành ngữ dùng hình ảnh theo nghĩa chuyển.
Có thể sửa không có nghĩa dùng mãi không hỏng.
Đúng: nối đời sống vật chất với ngôn ngữ.
Lời giải
Đáp án D. “Rổ rá cạp lại” lấy hình ảnh sinh hoạt để nói một hoàn cảnh kết đôi. Chi tiết cho thấy kinh nghiệm đồ dùng đi vào đời sống tinh thần; không dùng nó để định tuổi thọ đồ tre hoặc phán xét con người.
Củng cố kiến thức
Muốn đánh giá nhận định hom, giỏ là tiền thân của đồ gốm, cần làm gì?
Đúng: quan hệ nguồn gốc cần chứng cứ thích hợp.
Uy tín không thay thế chứng cứ cụ thể.
Giống hình chưa đủ xác nhận nguồn gốc.
Khác vật liệu chưa đủ phủ nhận ảnh hưởng kĩ thuật.
Lời giải
Đáp án A. Đây là nhận định về nguồn gốc, phát triển kĩ thuật. Cần chứng cứ để chấp nhận, điều chỉnh hoặc bác bỏ. Giống hình hay khác chất liệu đều chưa đủ; đó cũng là yêu cầu tìm hiểu thêm SGK đặt ra.