Không dùng một lời giải thích cho mọi chi tiết lạ
Cả “Hải khẩu linh từ” và “Muối của rừng” đều có yếu tố kì ảo, nhưng cách tạo nên cái lạ và vai trò của nó không hoàn toàn giống nhau. So sánh cần đi từ biểu hiện đến tác động trong mỗi truyện.
| Hải khẩu linh từ | Muối của rừng |
| --- | --- |
| Thần linh, linh hồn, giấc mộng, giao tiếp với thủy phủ | Cảnh rừng khác thường, cảm giác hoang mang, hoa tử huyền |
| Nhiều chi tiết trực tiếp nối các bước gây oan–giải oan | Những cảnh lạ tác động mạnh đến cảm xúc, nhận thức ông Diểu |
| Cõi ảo gợi trật tự xã hội và khát vọng công lí | Cái lạ làm sâu suy nghĩ về quan hệ người–tự nhiên |
Bảng nêu nét nổi bật của **hai tác phẩm này**, không phải quy tắc mọi truyện hiện đại chỉ dùng kì ảo để tả tâm trạng. Điểm chung là cái lạ vẫn hướng người đọc tới vấn đề của con người và đời sống.
Đối chiếu hai chi tiết, không chỉ gọi tên thủ pháp
Ở “Hải khẩu linh từ”, lời Bích Châu trong mộng đưa nỗi oan đến vua Lê; việc liên lạc với thủy phủ mở đường xét tội. Nếu bỏ các chi tiết này, mạch giải oan sẽ không vận động như đang được kể. Kì ảo tham gia trực tiếp cách tổ chức cốt truyện.
Trong “Muối của rừng”, cảnh Hõm Chết và những liên tưởng đáng sợ khiến ông Diểu bàng hoàng trước một thiên nhiên không còn dễ nắm bắt, chiếm giữ. Chi tiết gắn với cảm giác và sự thay đổi của nhân vật, không tổ chức thành một bộ máy thần linh xét xử như ở truyện trung đại.
So sánh làm rõ nét riêng từng trường hợp, đồng thời cho thấy nghệ thuật không chỉ gây tò mò. Qua cái lạ, hai tác phẩm lần lượt mở suy nghĩ về công lí và cách con người đối xử với sự sống.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào nêu được cả điểm chung và nét khác của hai trường hợp?
Muối của rừng không có cuộc xét xử ấy.
Đúng: giữ cả quan hệ chung và vai trò riêng.
Khác thời đại không loại trừ khả năng đối chiếu.
Vai trò phải được đọc trong từng mạch truyện.
Lời giải
Đáp án B. Điểm chung là dùng kì ảo để nói về con người. Nét khác nổi bật ở hai văn bản đã xét là cách tổ chức giải oan và cách làm sâu hành trình nhận thức. Không dùng tên thủ pháp thay cho phân tích tác dụng.
Củng cố kiến thức
Từ hai truyện trên, kết luận nào chưa đủ căn cứ?
Hải khẩu linh từ cung cấp căn cứ cho nhận xét này.
Hõm Chết là trường hợp được phân tích.
Đây là điều việc đối chiếu đã cho thấy.
Đúng: hai trường hợp không chứng minh quy tắc tuyệt đối ấy.
Lời giải
Đáp án D. Phân tích Muối của rừng không cho phép khái quát mọi truyện hiện đại. Cần giữ giới hạn bằng chứng: nêu đặc điểm đang thấy ở tác phẩm, không biến nó thành quy luật loại trừ những cách tổ chức khác.