Lời nói bộc lộ điều nhân vật coi trọng
Đối thoại trong “Hải khẩu linh từ” không chỉ cung cấp thông tin. Lời can gián, lời giãi bày, thư trao đổi và lời đáp giúp bộc lộ suy nghĩ, quan hệ và cách ứng xử. Có thể đọc nhân vật qua điều họ nói, hoàn cảnh nói và phản ứng của người nghe.
Ở phần kết, Bích Châu không chỉ cảm tạ việc được giải oan. Nàng còn bày tỏ điều chưa yên lòng về cách lời thơ nhìn nhận mối quan hệ vua–tôi, chồng–vợ. Vua Lê Thánh Tông lắng nghe và sửa lời thơ. Chi tiết này cho thấy nhân vật vẫn có tiếng nói về phẩm giá của mình.
Nhận xét cần đặt trong hệ giá trị của tác phẩm và thời đại. Có thể thấy sự trân trọng đối với người phụ nữ tài năng, trung nghĩa mà không biến toàn bộ quan niệm đạo đức trung đại thành quy tắc bắt buộc của đời sống hiện nay.
Được ca ngợi nhưng vẫn có điều cần nói
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn kết:
Sau khi lập công và được tưởng nhớ, Bích Châu vẫn hiện về đề nghị nhà vua thay lời kết bài thơ. Nếu chỉ kể nàng được tôn vinh, bản tóm tắt sẽ bỏ tiếng nói cuối cùng của nhân vật.
Lời đề nghị bộc lộ mong muốn không chỉ được khen về công lao mà còn được nhìn nhận đúng về phẩm giá. Phản ứng lắng nghe, điều chỉnh của vua góp phần làm nổi bật hình ảnh người đứng đầu biết tiếp nhận điều hợp lẽ.
Vì thế, đối thoại làm phần kết sâu hơn một lời thưởng công: nó nối sự tưởng nhớ với sự thấu hiểu. Khi phân tích, cần nêu yêu cầu cụ thể của nàng rồi giải thích, không suy rằng nàng đòi phần thưởng vật chất.
Củng cố kiến thức
Lời đề nghị sửa thơ làm rõ điều gì trong ví dụ?
Ví dụ không nêu đòi hỏi vật chất.
Đúng: đó là điều nhân vật chưa yên lòng.
Cảm tạ và đề nghị điều chỉnh có thể cùng tồn tại.
Chính lời đề nghị thể hiện tiếng nói ấy.
Lời giải
Đáp án B. Nhân vật đã được giải oan nhưng vẫn quan tâm cách mình được nhìn nhận. Lời đề nghị sửa phần kết bài thơ làm rõ mong muốn về phẩm giá; không phải phủ nhận việc giải oan hoặc xin thêm của cải.
Củng cố kiến thức
Cách phân tích đối thoại nào đủ căn cứ hơn?
Tần suất không đủ quyết định phẩm chất.
Trích dẫn cần được phân tích.
Cần phân biệt nhân vật, người kể và nhà văn.
Đúng: nối lời nói với cách xây dựng nhân vật.
Lời giải
Đáp án D. Lời nói có ý nghĩa trong tình huống và quan hệ cụ thể. Ở ví dụ, nội dung đề nghị cùng phản ứng của vua làm rõ phẩm giá, sự thấu hiểu; chỉ đếm lời hoặc chép lời chưa cho thấy tác dụng ấy.