Hỏi dữ liệu đến từ đâu
Dữ liệu có thể là số liệu, chữ viết, hình ảnh, âm thanh hoặc những dấu hiệu ghi lại sự vật, hiện tượng. Không phải chỉ các con số mới là dữ liệu. Người viết lựa chọn, sắp xếp và giải thích dữ liệu để truyền đạt thông tin.
Dữ liệu sơ cấp do người viết trực tiếp thu thập qua quan sát, phỏng vấn, khảo sát, thí nghiệm,… Dữ liệu thứ cấp được sử dụng lại từ nguồn đã có như sách, bài nghiên cứu, hồ sơ, báo cáo của người khác. Cần xác định người thu thập đang được nói tới; cùng một bảng có thể là dữ liệu sơ cấp đối với nhóm làm khảo sát, nhưng là thứ cấp đối với người dùng lại bảng ấy.
Cách phân loại không tự quyết định dữ liệu đúng hay sai. Khảo sát trực tiếp vẫn cần câu hỏi, cách chọn người tham gia phù hợp; dùng lại tài liệu vẫn cần biết nguồn, thời điểm và phạm vi.
Một bảng, hai cách sử dụng
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Nhóm A hỏi trực tiếp 20 học sinh trong một lớp về thời gian đọc sách rồi lập bảng kết quả. Đối với báo cáo của nhóm A, các câu trả lời được thu thập trực tiếp là dữ liệu sơ cấp.
Nhóm B không hỏi lại học sinh mà lấy bảng ấy để bàn về việc đọc trong lớp. Đối với báo cáo của nhóm B, bảng là dữ liệu thứ cấp; nhóm cần ghi nguồn nhóm A và nêu phạm vi 20 người.
Cả hai nhóm đều chưa có căn cứ nói kết quả đại diện cho mọi học sinh trong trường. Việc trực tiếp thu thập và việc có thể khái quát rộng là hai vấn đề khác nhau.
Củng cố kiến thức
Trong tình huống, bảng của nhóm A là loại dữ liệu nào đối với nhóm B?
Hình thức số không quyết định cách thu thập.
Đúng: phân loại theo cách nhóm B có dữ liệu.
Cùng trường không đồng nghĩa trực tiếp thu thập.
Dữ liệu dùng lại vẫn là dữ liệu.
Lời giải
Đáp án B. Nhóm A trực tiếp hỏi, còn nhóm B lấy lại bảng kết quả. Vì vậy, bảng là thứ cấp đối với nhóm B. Cần ghi nguồn và giữ phạm vi 20 người, không đổi loại chỉ vì bảng có số liệu.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào phù hợp với giới hạn của khảo sát giả định?
Chưa có căn cứ đại diện toàn trường.
Cả hai loại đều cần kiểm tra.
Đúng: giữ phạm vi và yêu cầu khái quát.
Dữ liệu không chỉ có dạng con số.
Lời giải
Đáp án C. Biết nhóm hỏi trực tiếp mới xác định được nguồn thu thập. Để kết luận về một tập thể lớn hơn, còn cần xem những người được hỏi có đại diện cho tập thể đó không. Không bỏ qua bước này vì dữ liệu là sơ cấp.