Ảnh không chỉ để trang trí
Hình trong văn bản thông tin có thể làm hiện rõ hình dạng, hoa văn, cách sắp đặt và những chi tiết khó hình dung chỉ bằng lời. Chú thích giúp xác định đối tượng, nguồn hiện vật, người chụp; phần lời giải thích chất liệu, kĩ thuật, công dụng và bối cảnh.
Khi đọc “Đồ dùng mây tre đan”, cần nối cả ba phần: quan sát hình, đọc chú thích rồi đối chiếu với lời văn. Một bức ảnh đồ vật không tự cho biết tuổi của mọi hiện vật hoặc tần suất sử dụng trong mọi gia đình.
Ảnh và lời bổ sung nhau, nhưng không thay nhau hoàn toàn. Nhận xét về hoa văn cần chi tiết nhìn được; nhận xét về công dụng, lịch sử cần thêm thông tin tương ứng.
Hình dạng và hoa văn của những đồ mây tre đan

Phân tích do BTVN biên soạn từ hình trong SGK:
Bên trái là vật dụng tròn, dẹt; ở giữa có những vật cao với quai, một vật có nắp; bên phải có hai vật hình trụ. Hoa văn lặp trên mặt và thân đồ dùng làm rõ sự đa dạng của cách đan, không chỉ sự khác nhau về hình dạng.
Chú thích SGK xác định đây là mẹt, gùi và giỏ của các dân tộc Tây Nguyên, hiện vật Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Thông tin này không tự có chỉ từ nhìn ảnh. Đặt hình cạnh phần lời về việc đan hoa văn có thể hiểu thêm yêu cầu tay nghề và thẩm mĩ.
Không dùng một nhóm hiện vật để kết luận mọi đồ mây tre đều có cùng mẫu hoa văn hoặc vẫn được mọi gia đình dùng hằng ngày. Phân tích hiệu quả ảnh cần nêu điều nó bổ sung, đồng thời giữ phạm vi.
Củng cố kiến thức
Điều nào có thể quan sát trực tiếp trong hình được cung cấp?
Ảnh không ghi năm chế tác.
Không có dữ liệu về số gia đình.
Không có thông tin giá.
Đúng: những chi tiết ấy có thể đối chiếu với hình.
Lời giải
Đáp án D. Hình cho thấy vật tròn dẹt, vật cao có quai, vật hình trụ và các hoa văn. Năm chế tác, số người sử dụng hoặc giá cần nguồn khác. Nhận xét trực tiếp phải dựa vào điều thực sự được hình thể hiện.
Củng cố kiến thức
Cách nào giải thích đúng sự phối hợp ảnh, chú thích và lời văn?
Đúng: phân biệt vai trò và mối bổ sung.
Chú thích cung cấp thông tin không tự thấy từ hình.
Hoa văn cần được đối chiếu với chi tiết nhìn được.
Ảnh không tự chứng minh mọi khái quát.
Lời giải
Đáp án A. Quan sát cho bằng chứng trực quan, chú thích xác định đối tượng và nguồn, lời văn nối với cách làm, nhu cầu sử dụng. Kết hợp những vai trò ấy giúp hiểu rõ hơn; không phần nào tự thay mọi phần còn lại.