Chỉnh theo căn cứ trước, diễn đạt sau
Đọc lại báo cáo cùng hồ sơ dự án. Trước hết kiểm tên, mục tiêu, thời gian, việc đã làm, sản phẩm và nguồn. Đặc biệt đối chiếu bảng với câu tổng kết: mục tiêu không được biến thành kết quả; bản nháp không được gọi thành hoàn thiện.
Tiếp theo, kiểm đánh giá: nếu chưa dùng sản phẩm thì chưa có căn cứ nói hiệu quả thực tế; nếu có phản hồi của một nhóm nhỏ thì chỉ kết luận trong phạm vi ấy. Có thể nêu giá trị dự kiến nhưng phải gọi đúng là dự kiến.
Sau cùng, sửa trình tự mục, câu chuyển, tên bảng, lời dẫn và lỗi chữ. Việc chỉnh không nhằm làm thành tích lớn hơn, mà giúp người đọc hiểu đúng phần đạt, giới hạn và cách tiếp tục.
Sửa một đoạn không thống nhất với bảng
Ví dụ giả định do BTVN biên soạn, dùng hồ sơ bốn phiếu ở bài trước.
**Trước sửa:** “Sau mười ngày, nhóm đã hoàn thành toàn bộ bốn phiếu. Sản phẩm đã nâng cao khả năng đọc thơ của học sinh trong trường. Hai phiếu còn nháp sẽ kiểm sau.”
**Phân tích:** câu đầu trái với câu cuối và bảng kết quả. Câu thứ hai kết luận hiệu quả cho toàn trường dù chưa dùng thử. Cần sửa mức hoàn thành và phạm vi đánh giá, không chỉ thay từ nâng cao bằng một lời nhẹ hơn.
**Sau sửa:** “Sau mười ngày, nhóm đã đối chiếu hai phiếu Mộ–Nguyên tiêu và lập một bảng so sánh. Hai phiếu Vọng nguyệt–Cảnh khuya còn là bản nháp, sẽ tiếp tục kiểm trước khi dùng. Các sản phẩm đã hoàn thiện có nội dung hỗ trợ đọc chi tiết; hiệu quả sử dụng cần được xem xét qua góp ý sau bước dùng thử.”
Đoạn sửa khớp bảng, phân biệt **sản phẩm đã có** với **hiệu quả cần kiểm**, đồng thời nêu việc tiếp theo. Nhận phần chưa xong không làm mất giá trị phần đã làm.
Củng cố kiến thức
Vì sao chỉ đổi “đã nâng cao” thành “rất có ích” chưa giải quyết vấn đề?
Độ dài không phải căn cứ quyết định chất lượng sửa.
Có thể đánh giá nhưng phải gắn căn cứ và giới hạn.
Đánh giá tích cực có thể đúng khi đủ căn cứ.
Đúng: cần sửa quan hệ giữa kết luận và bằng chứng.
Lời giải
Đáp án D. Chỗ sai không chỉ ở một từ quá mạnh mà ở việc nhận hiệu quả khi chưa dùng thử. Đoạn sửa phải nêu đúng kết quả đã có và để hiệu quả ở việc cần kiểm. Đổi sang một lời khen khác chưa làm căn cứ đầy đủ hơn.
Củng cố kiến thức
Lời tổng kết nào phù hợp hồ sơ dự án?
Mục tiêu không chứng minh phần đã hoàn thành.
Đúng: kết quả, giới hạn và hướng tiếp tục đều rõ.
Phần đã làm vẫn có giá trị, cần nêu cụ thể.
Bỏ phần thiếu sẽ làm đánh giá sai mức hoàn thành.
Lời giải
Đáp án B. Hồ sơ có hai phiếu đã kiểm, một bảng và hai phiếu nháp; chưa có phản hồi dùng thử. Lời tổng kết phải thống nhất cả những thông tin ấy, không nhận mục tiêu là kết quả hoặc phủ nhận phần đã đạt.