Sửa cả cách nghĩ được thể hiện trong câu
Sau khi viết, cần đọc lại vấn đề, quan điểm và mạch luận điểm. Mỗi đoạn phải góp vào điều đang bàn; bằng chứng được giải thích đúng tính chất, phạm vi; ý kiến trái chiều được trình bày công bằng và phản bác bằng lí lẽ.
Về diễn đạt, kiểm câu có rõ nghĩa, liên kết có hợp lí, cách gọi có giữ sự tôn trọng không. Khi nhận xét một quan điểm, cần nêu điều chưa hợp lí và lí do, không thay lập luận bằng lời đánh giá phẩm chất người giữ ý kiến ấy.
Nếu đoạn hiểu sai quan hệ lắng nghe và tự chủ, chỉ thay từ nhẹ hơn chưa giải quyết vấn đề. Cần điều chỉnh nội dung suy luận, bổ sung căn cứ, rồi sửa câu để ý mới được thể hiện rõ.
Sửa một đoạn khẳng định tự chủ nhưng bỏ lắng nghe
Ví dụ do BTVN biên soạn.
**Trước sửa:** “Cha mẹ không hiểu gì về hướng học của con. Vì thế, người trẻ chỉ cần giữ quyết định của mình. Cứ nói rõ đam mê là mọi bất đồng sẽ chấm dứt.”
Đoạn đánh giá tất cả cha mẹ bằng một câu chung, bỏ việc tìm hiểu điều gia đình lo, rồi hứa một kết quả tuyệt đối không có căn cứ. Quan điểm tự chủ bị biến thành không cần lắng nghe.
**Sau sửa:** “Khi lựa chọn khác mong muốn của gia đình, người trẻ cần trình bày lí do và nghe rõ những điều cha mẹ lo lắng. Đam mê nên đi cùng hiểu biết về năng lực, việc học và điều kiện thực tế. Trao đổi như vậy chưa bảo đảm hết bất đồng ngay, nhưng giúp các bên có cơ sở cân nhắc. Tự chủ không mất đi khi tiếp nhận một lời khuyên có lí.”
Đoạn sửa giữ sự chủ động nhưng thêm trách nhiệm tìm hiểu, đối thoại và giới hạn kết luận. Sự thay đổi nằm ở cách lập luận, không chỉ ở việc dùng những từ lịch sự hơn.
Củng cố kiến thức
Lỗi chính của đoạn trước sửa là gì?
Đoạn không có dữ liệu cho khái quát ấy.
Vấn đề hướng học vẫn liên quan tuổi trẻ.
Trích thơ không phải yêu cầu bắt buộc; vấn đề ở suy luận.
Đúng: lỗi thuộc nội dung lập luận và thái độ.
Lời giải
Đáp án D. Câu đầu phủ nhận tất cả cha mẹ, câu cuối bảo đảm mọi bất đồng chấm dứt mà không chứng minh. Đoạn còn hiểu tự chủ thành chỉ giữ ý mình. Cần sửa quan hệ lí lẽ, không chỉ sửa chính tả hoặc thêm dẫn chứng trang trí.
Củng cố kiến thức
Điểm nào cho thấy đoạn sau không chỉ thay từ?
Kết luận tuyệt đối đã được điều chỉnh.
Đúng: nội dung và quan hệ suy luận được sửa.
Đoạn vẫn giữ sự chủ động của người trẻ.
Đoạn có giải thích cụ thể, không chỉ khẩu hiệu.
Lời giải
Đáp án B. Đoạn mới giải thích đam mê cần đi với hiểu biết, đối thoại cần nghe nỗi lo và chưa bảo đảm mọi khác biệt chấm dứt. Những bổ sung này làm thay đổi cách lập luận, đồng thời giữ quan điểm lựa chọn có trách nhiệm.