Biểu tượng cần được đọc trong các quan hệ
“Bình đựng lệ” của Chế Lan Viên là bài thơ dùng để luyện đọc ở phần ôn tập học kì I. Chiếc bình không chỉ là đồ vật được tả hình dạng. Nó chứa lệ, bị ném đi để quên nhưng vẫn trở về, tồn tại qua những biến đổi của thời gian; người này vứt, người khác lại nhặt.
Các quan hệ ấy gợi cách hiểu chiếc bình như biểu tượng của nỗi đau, kí ức và điều con người không dễ xóa khỏi đời sống. Ý nghĩa không đến từ việc thay một danh từ bằng một đáp án cố định, mà từ sự kết nối nhiều chi tiết.
Khi phân tích thơ có yếu tố tượng trưng, cần nhận xét, dẫn hoặc diễn giải đúng bằng chứng rồi lí giải. Có thể mở liên tưởng, nhưng không khẳng định một điển tích, sự kiện hay ý định tác giả khi chưa có căn cứ.
Chiếc bình trở lại làm thay đổi nhận thức
Phân tích do BTVN biên soạn theo bài thơ trong SGK:
Ban đầu, việc ném chiếc bình vào biển gắn với mong muốn lấp nỗi đau trong quên lãng. Nhưng chiếc bình lại trở về và vẫn tồn tại. Diễn biến ấy đặt mong muốn của con người trước một điều không dễ xóa bỏ.
Người xưng tôi từng trải qua chiến tranh, đối diện cái chết và suy nghĩ về nỗi đau qua thơ ca, triết học, mà vẫn ngỡ ngàng trước chiếc bình nhỏ. Trải nghiệm nhiều không đồng nghĩa đã hiểu hết nỗi đau của nhân loại.
Cuối bài, những người ở những thời khác nhau tiếp tục vứt đi hoặc nhặt lại. Có thể nhận xét biểu tượng gợi sự dai dẳng của nỗi đau và kí ức, đồng thời nhắc con người nhìn lại thái độ của mình với những gì tưởng đã bị quên.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào hỗ trợ cách hiểu chiếc bình gắn với nỗi đau và kí ức?
Đúng: ý nghĩa được nối từ nhiều chi tiết trong bài.
Nhan đề cần được đọc cùng toàn bộ quan hệ hình ảnh.
Bài thơ không phải hướng dẫn sử dụng.
Biểu tượng thuộc ngữ cảnh nghệ thuật cụ thể.
Lời giải
Đáp án A. Việc chứa lệ, bị vứt để quên nhưng vẫn trở về và được nhặt lại làm rõ mối liên hệ với nỗi đau, kí ức. Không suy ý nghĩa chỉ từ tên đồ vật hoặc áp dụng cho mọi chiếc bình ngoài bài thơ.
Củng cố kiến thức
Sự ngỡ ngàng của người xưng tôi được phần phân tích giải thích thế nào?
Bài có trải nghiệm chiến tranh và cái chết.
Sự tồn tại của bình gợi điều ngược lại.
Đúng: chi tiết làm rõ sự tự nhìn lại nhận thức.
Ngỡ ngàng gắn với ý nghĩa, không chỉ kích thước.
Lời giải
Đáp án C. Kinh nghiệm của người xưng tôi được đặt cạnh sự bàng hoàng trước chiếc bình còn đó. Sự đối chiếu cho thấy giới hạn của hiểu biết và mở suy tư về nỗi đau, không kể một chuyện thuần túy về đồ vật.