Viết bằng lời riêng vẫn cần nguồn ý
**Trích dẫn trực tiếp** giữ đúng lời nguồn, đánh dấu phần dẫn. **Diễn giải** trình bày ý bằng lời riêng nhưng vẫn ghi nguồn, giữ đúng nghĩa. Thay vài từ không biến ý người khác thành phát hiện của mình.
**Cước chú** đặt ở chân trang trong bản viết để dẫn nguồn hoặc giải thích tại chỗ. Trên văn bản điện tử, có thể đánh số rồi đặt phần chú thích rõ ở cuối. **Tài liệu tham khảo** là danh mục giúp nhận diện nguồn đã thực sự sử dụng; hai phần có quan hệ nhưng không thay thế hoàn toàn nhau.
Ghi nhất quán thông tin nhận diện tài liệu như người viết, tên, năm, nơi xuất bản hoặc địa chỉ và ngày truy cập khi có. Không đoán thông tin chưa biết, không thêm sách chưa đọc để danh mục dài. Nếu chỉ đọc một ý qua SGK, nêu đúng quan hệ ấy, không nhận đã đọc toàn nguyên tác.
Một ý qua SGK và một nhận xét riêng
Ví dụ trình bày do BTVN biên soạn:
“Bài tham khảo của Nguyễn Quân được trích trong SGK tổ chức sự mở cửa của mĩ thuật theo hai hướng, mỗi hướng lại có những phương diện cụ thể.[1] Cách tổ chức ấy giúp dữ liệu được đặt dưới nhận định thay vì nối thành danh sách.”
Câu đầu diễn giải điều đã đọc trong bài tham khảo, nên chỉ rõ nguồn qua SGK. Câu sau là nhận xét của người viết về tác dụng tổ chức, có căn cứ ở cách chia ý; không đặt trong ngoặc kép như lời nguyên văn Nguyễn Quân.
**Chú thích [1]:** Xem bài “Mĩ thuật Việt Nam thời mở cửa”, Nguyễn Quân, trích trong SGK Ngữ văn 12, tập một, Kết nối tri thức với cuộc sống, tr. 147–149.
**Nguồn trong danh mục:** SGK Ngữ văn 12, tập một – Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam; bài tham khảo nêu trên.
Ví dụ dùng thông tin nguồn đã xác định để thấy quan hệ giữa ý, chú thích và danh mục. Khi làm báo cáo thực tế, ghi thêm thông tin ấn bản theo đúng cuốn sử dụng, không tự điền năm chưa kiểm. Không cần chép cả danh mục nguồn của Nguyễn Quân như thể đã tự đọc các sách ấy.
Củng cố kiến thức
Vì sao câu diễn giải đầu vẫn có chú thích?
Diễn giải không phải dẫn nguyên văn.
Nguồn ý vẫn cần được ghi.
Đúng: giữ quan hệ với tài liệu đã đọc.
Phân tích vẫn cần trong thân bài.
Lời giải
Đáp án C. Nguồn của ý không mất đi khi đổi cách diễn đạt. Chú thích giúp đối chiếu điều bài tham khảo trình bày, còn lời nhận xét tác dụng phải được phân biệt với lời nguyên văn của tác giả.
Củng cố kiến thức
Nếu chỉ đọc bài Nguyễn Quân qua SGK, cách ghi nào đúng?
Đúng: phản ánh đúng tài liệu thực sự sử dụng.
Danh mục bài nguồn không chứng minh đã tự đọc.
Cách ghi này che quan hệ nguồn.
Thông tin ấn bản cần kiểm, không đoán.
Lời giải
Đáp án A. Cần minh bạch việc tiếp cận qua SGK và phần đã dùng. Không chuyển danh mục của người khác thành danh mục mình đã đọc, hoặc bổ sung thông tin ấn bản chưa xác định.