Đổi thay phải được chứng minh trong mạch truyện
Tâm lí nhân vật có thể hiện trực tiếp qua suy nghĩ hoặc gián tiếp qua hành động, lời nói. Đối chiếu những chi tiết ở các thời điểm giúp thấy sự vận động; không tự thêm độc thoại khi văn bản chỉ cho biết biểu hiện bên ngoài.
Trong “Vợ nhặt”, lời kể thường đi theo cảm nhận của Tràng và bà cụ Tứ. Khi bước vào suy nghĩ, nó làm rõ niềm vui cùng nỗi lo. Người phụ nữ phần lớn được khắc họa qua dáng vẻ, lời nói, việc làm; cần phân biệt bằng chứng ấy với một lời tự kể không có trong tác phẩm.
Kết thúc truyện có thể khép sự kiện nhưng để lại vấn đề, hoặc gợi hướng giải quyết. Phải nêu đúng hình ảnh cuối và điều nó gợi; không biến hướng đi được gợi thành toàn bộ sự việc tương lai đã xảy ra.
Một mái ấm mới giữa cảnh đói chưa chấm dứt
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích SGK:
Bà cụ Tứ đón nhận người con dâu trong tâm trạng thương, tủi, lo rồi cố nói những chuyện tương lai. Sáng hôm sau, nhà cửa được thu xếp; Tràng cảm thấy gắn bó với gia đình và muốn góp sức vun đắp. Người phụ nữ cũng bộc lộ vẻ chăm chút, biết chia sẻ khác với biểu hiện lúc đói khát ngoài chợ.
Trong bữa cơm, món bà cụ gọi là “chè khoán” thực ra là cháo cám. Cách gọi và lời động viên thể hiện nỗ lực giữ niềm vui, trong khi món ăn vẫn cho thấy cảnh đói khắc nghiệt. Không thể từ một buổi sáng đổi thay kết luận gia đình đã no đủ.
Cuối truyện, lời kể về phá kho thóc dẫn Tràng nhớ tới đám người đói và lá cờ đỏ. Hình ảnh hiện trong tâm trí nhân vật gợi một hướng giải thoát gắn với hành động chung. Đây là nét khác với bế tắc còn tiếp diễn ở “Chí Phèo”; tuy nhiên, đoạn trích không kể Tràng đã tham gia hay nạn đói đã được giải quyết.
Củng cố kiến thức
Chi tiết cháo cám trong bữa cơm giúp làm rõ điều gì?
Món ăn cho thấy sự thiếu thốn.
Đúng: giữ được hai mặt hoàn cảnh và tình thương.
Cách động viên cần đặt trong hoàn cảnh, không quy kết như vậy.
Niềm vui và nỗi lo cùng tồn tại.
Lời giải
Đáp án B. Trước hết nhận đúng dữ kiện món ăn là cháo cám. Sau đó xét cách bà cụ giới thiệu, động viên trong bữa cơm gia đình mới. Chi tiết vừa làm hiện cảnh đói, vừa cho thấy tình thương cố nâng đỡ niềm tin; không chứng minh đã no đủ.
Củng cố kiến thức
Nhận định nào giữ đúng giới hạn của hình ảnh cuối truyện?
Đoạn cuối là hình ảnh trong tâm trí, không kể hành động tham gia ấy.
Không có dữ kiện xác nhận nạn đói chấm dứt.
Lời trò chuyện về phá kho thóc khơi lên hình ảnh.
Đúng: phân biệt dữ kiện với hướng ý nghĩa.
Lời giải
Đáp án D. Đọc hình ảnh cuối trong quan hệ với lời kể của người vợ về phá kho thóc và kí ức Tràng. Từ đó thấy một hướng hành động, hy vọng được mở ra. Nhưng không được bổ sung một cuộc tham gia của Tràng hoặc kết quả thoát đói mà văn bản chưa kể.