Hy vọng không che lấp hiện thực
Bữa cơm đầu của gia đình mới có niềm vui sum họp nhưng chỉ gồm những món ít ỏi. Khi hết cháo, bà cụ Tứ mang món gọi là “chè khoán”; thực ra đó là cháo cám. Cách gọi cố vui tương phản với vị chát đắng và sự ngượng ngập.
Cuối truyện, người vợ kể chuyện người đói phá kho thóc. Tràng nhớ lại đám người đi trên đê và lá cờ đỏ mà trước đó mình đã tránh. Hình ảnh trở lại trong tâm trí anh gợi một hướng thoát khỏi đói khổ bằng hành động chung.
Đoạn trích mở ra hy vọng nhưng chưa kể Tràng tham gia phá kho, cũng chưa kể gia đình thoát đói. Phân tích kết thúc phải giữ sự khác nhau giữa hướng đi được gợi và sự việc đã xảy ra.
Từ bát cháo cám đến một hướng nghĩ mới
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích SGK.
**Cháo cám:** bà cụ cố giới thiệu vui để giữ không khí gia đình. Người vợ nhận ra món ăn nhưng vẫn điềm nhiên ăn; Tràng thấy nghẹn vì vị chát. Cảnh ấy vừa phơi bày cái đói, vừa cho thấy mọi người cố gìn giữ tình thân. Không phải cứ có mái ấm là nỗi khổ đã được giải quyết.
**Lá cờ đỏ:** lời kể phá kho khiến Tràng hiểu khác về đoàn người mình từng tránh vì sợ. Sự nhớ lại nối câu chuyện trong ngôi nhà nhỏ với một vận động ngoài xã hội. Hy vọng vì thế không chỉ nằm ở việc gia đình tự thu xếp.
Hai chi tiết tạo hướng vận động từ nỗi lo trước mắt tới khả năng tìm một con đường khác. Sức gợi của đoạn kết nằm ở hướng mở ấy, không ở một kết quả no đủ đã được kể.
Củng cố kiến thức
Cách gọi “chè khoán” cần được hiểu thế nào trong bữa cơm?
Món được mang ra là cháo cám trong cảnh thiếu ăn.
Đúng: đọc cách gọi bên cạnh món ăn và phản ứng.
Phản ứng các nhân vật cho thấy họ nhận ra.
Chi tiết làm cảnh đói cụ thể hơn, không phủ nhận nó.
Lời giải
Đáp án B. Cách gọi vui gắn với nỗ lực động viên của bà cụ. Tuy nhiên, vị chát và sự ngượng ngập cho thấy cảnh đói vẫn nghiệt ngã. A nhầm cách gọi với thực chất; C trái phản ứng; D đảo ngược ý nghĩa chi tiết.
Củng cố kiến thức
Nhận định nào giữ đúng mức độ được kể ở đoạn cuối?
Văn bản không kể Tràng dẫn một cuộc phá kho.
Không có kết quả thoát đói được xác nhận.
Lời kể mới và sự tiếc nuối cho thấy cách hiểu đã chuyển.
Đúng: phân biệt hình ảnh được kể với tương lai được gợi.
Lời giải
Đáp án D. Đoạn cuối kể hình ảnh trong tâm trí Tràng sau chuyện phá kho thóc. Nó mở khả năng một hướng hành động chung, nhưng chưa biến khả năng ấy thành việc Tràng đã làm. A, B thêm kết quả; C bỏ qua sự chuyển biến trong nhận thức.