Có kể chuyện chưa đủ để gọi là truyện thơ
Truyện thơ thuộc loại hình tự sự: có câu chuyện, cốt truyện, nhân vật và lời kể, được thể hiện bằng thơ. Truyện thơ dân gian gắn với sáng tác và lưu truyền trong cộng đồng, chủ yếu bằng truyền miệng, có thể được ghi lại thành văn bản. Nó kết hợp việc kể với bộc lộ tình cảm, khát vọng.
Thơ trữ tình có thể kể một sự việc hoặc gợi một câu chuyện, nhưng trọng tâm vẫn là cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật trữ tình. Những chi tiết kể được lựa chọn để làm nền cho tiếng nói ấy. Không phải mọi bài thơ có nhân vật, có sự việc đều là truyện thơ.
Khi đọc, hỏi thêm: câu chuyện là trục phát triển chính của tác phẩm hay được kể để làm rõ một trạng thái, một mạch cảm xúc? Cần xét toàn tác phẩm; một đoạn truyện thơ giàu cảm xúc chưa vì thế đổi thể loại.
So sánh vai trò của câu chuyện
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
| Tác phẩm | Câu chuyện giữ vai trò gì? |
|---|---|
| Tiễn dặn người yêu, truyện thơ dân tộc Thái | Câu chuyện đôi trai gái yêu nhau, bị ngăn trở, trải qua nhiều biến cố là trục của tác phẩm; đoạn Lời tiễn dặn vừa kể vừa bộc lộ tình yêu |
| Thuyền và biển, Xuân Quỳnh | Câu chuyện thuyền–biển là hình tượng để nhân vật trữ tình giãi bày những cung bậc và khát vọng tình yêu |
Không chỉ căn cứ vào số dòng hay độ dài. Truyện thơ có thể có những đoạn đầy cảm xúc; thơ trữ tình có thể kể khá nhiều. Cần giải thích quan hệ giữa việc kể và mục đích thể hiện trong toàn bài.
Củng cố kiến thức
Vì sao không thể chỉ thấy có nhân vật và sự việc rồi xếp một bài thơ vào truyện thơ?
Nhân vật là một yếu tố của truyện thơ.
Đúng: có yếu tố tự sự không đồng nghĩa tự sự là trục chính.
Độ dài không thay căn cứ về cách tổ chức.
Đối thoại cũng có thể xuất hiện trong các thể loại khác.
Lời giải
Đáp án B. Trước hết nhận yếu tố kể: người, việc, diễn biến. Tiếp đó xem chúng làm nhiệm vụ gì. Nếu câu chuyện chủ yếu giúp bộc lộ mạch cảm xúc, đó có thể là yếu tố tự sự trong thơ trữ tình. Muốn xác định truyện thơ, cần xét câu chuyện như trục tổ chức của tác phẩm.
Củng cố kiến thức
Đoạn Lời tiễn dặn có giọng tha thiết, bộc lộ tình yêu. Nhận xét nào phù hợp về thể loại?
Truyện thơ kết hợp kể với bộc lộ tình cảm.
Cần xét từng đoạn; toàn truyện có thể đan xen tiếng nói.
Đúng: cảm xúc không xóa mối liên hệ với trục câu chuyện.
Nhan đề là một dấu hiệu, chưa đủ thay việc đọc.
Lời giải
Đáp án C. Lời tiễn dặn nằm ở những thời điểm cụ thể trong câu chuyện đôi trai gái bị ngăn trở. Lời nói và lời kể làm nổi tình yêu, nhưng vẫn gắn với nhân vật và diễn biến. Không dùng một đoạn giàu trữ tình để kết luận thể loại toàn truyện đã thay đổi.