Yếu tố bổ trợ cần phục vụ việc giới thiệu
Từ dàn ý, triển khai mỗi đoạn theo một mặt thông tin, nối ý để người đọc theo được. Miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận có thể bổ trợ: làm rõ đặc điểm, tóm tắt diễn biến, bộc lộ sự trân trọng hoặc giải thích một nhận xét.
Không bắt buộc đưa đủ tất cả các yếu tố ấy vào mọi đoạn. Chúng chỉ có ích khi giúp người đọc hiểu tác phẩm, không lấn át mục đích thuyết minh. Cảm xúc không thay chứng cứ cho một khẳng định thực tế.
Khi chỉnh, kiểm tên, số liệu, lời trích và nguồn; loại ý quá tuyệt đối chưa có căn cứ; sắp lại thông tin trùng hoặc đứt mạch. Đọc lại để nhận đoạn nào đang giới thiệu, đoạn nào đi quá xa sang tranh luận một vấn đề khác.
Sửa lời khen thành thông tin có điểm tựa
Đoạn minh họa do BTVN biên soạn:
“Truyện Kiều là truyện thơ Nôm bằng lục bát của Nguyễn Du. Tác phẩm theo số phận Kiều qua gặp gỡ, lưu lạc và đoàn tụ. Trong Trao duyên, lời nhờ cậy chuyển dần sang độc thoại đau đớn; cách chuyển ấy cho thấy nội tâm giằng xé khi nhân vật phải rời lời đính ước. Vì vậy, bên cạnh diễn biến, sự diễn tả tình cảm là một điểm đáng chú ý khi đọc.”
Câu đầu xác định tác phẩm; câu tiếp tóm tắt hướng diễn biến. Chi tiết chuyển lời làm rõ nhận xét nghệ thuật, rồi câu cuối nối về một hướng đọc. Đoạn không chỉ kể chuyện hoặc chỉ khen.
Nếu thêm “mọi người trên thế giới đều thuộc Truyện Kiều”, phải bỏ hoặc thay bằng thông tin có nguồn: sự trân trọng cá nhân không chứng minh mức độ phổ biến của toàn thế giới. Không cần thêm một số liệu chưa kiểm để làm đoạn hấp dẫn.
Củng cố kiến thức
Chi tiết chuyển lời trong đoạn minh họa có chức năng gì?
Đúng: chi tiết phục vụ một đặc điểm được giới thiệu.
Thông tin xác định tác phẩm vẫn được nêu ở đầu.
Chi tiết nghệ thuật không chứng minh số người thuộc.
Một ví dụ bổ trợ không thay mục đích toàn bài.
Lời giải
Đáp án A. Đoạn đã xác định tác phẩm và khái quát diễn biến. Chi tiết chuyển lời giúp giải thích vì sao nội tâm là điểm đáng chú ý. Nó làm thông tin rõ hơn, không thay các mặt giới thiệu hoặc cho phép kết luận về số người thuộc tác phẩm.
Củng cố kiến thức
Câu “mọi người trên thế giới đều thuộc Truyện Kiều” cần chỉnh vì sao?
Có thể nhận xét nếu có căn cứ, phục vụ mục đích.
Tên có thể nhắc khi cần liên kết.
Đúng: vấn đề là phạm vi khẳng định và căn cứ.
Thông tin người đọc vẫn dùng được nếu xác thực.
Lời giải
Đáp án C. Nhận phạm vi của từ “mọi”: câu nói về toàn bộ người trên thế giới. Đoạn không có dữ liệu chứng minh, và một cảm xúc trân trọng cũng không đủ. Vì vậy bỏ hoặc thay bằng thông tin có nguồn, không suy rằng mọi nhận xét hay thông tin về tiếp nhận đều phải loại.