Mục đích chính là làm rõ thông tin về tác phẩm
Bài thuyết minh về một tác phẩm văn học cung cấp thông tin giúp người đọc biết tác giả, tác phẩm, nội dung, đặc điểm nghệ thuật và vị trí hoặc ý nghĩa của nó. Những nhận xét về giá trị cần căn cứ, không thay toàn bài bằng lời khen.
Trước khi viết, xác định tác phẩm và người đọc; đọc tác phẩm, ghi thông tin từ nguồn đáng tin, phân biệt điều đã rõ với điều còn được bàn luận. Có thể chọn những nét nổi bật, không cần đưa mọi chi tiết tiểu sử.
Dàn ý thường có mở bài giới thiệu chung; thân bài trình bày thông tin theo các mặt; kết bài khái quát ý nghĩa. Với truyện có thể tóm tắt diễn biến, với thơ cần chú ý đề tài và mạch cảm xúc. Không áp cách kể cốt truyện cho mọi thể loại.
Dàn ý ngắn giới thiệu Truyện Kiều
Dàn ý BTVN biên soạn để minh họa cách làm, không phải bài văn mẫu:
| Phần | Ý cần triển khai | Căn cứ hoặc lưu ý |
|---|---|---|
| Mở | Giới thiệu Nguyễn Du và Truyện Kiều | Nêu đúng tên, loại tác phẩm |
| Thân: thông tin | Truyện thơ Nôm, 3.254 câu lục bát; nguồn cốt truyện | Dựa SGK, không tự gán năm sáng tác chắc chắn |
| Thân: nội dung | Khái quát gặp gỡ–lưu lạc–đoàn tụ | Kết thúc đoàn tụ không xóa hết mất mát |
| Thân: giá trị | Thương con người, diễn tả nội tâm | Chọn chi tiết như chuyển lời trong Trao duyên để làm rõ |
| Kết | Ý nghĩa của tác phẩm đối với việc hiểu con người, ngôn ngữ | Tránh số liệu phổ biến hoặc xếp hạng không có nguồn |
Thông tin tiểu sử chỉ chọn phần giúp hiểu tác phẩm. Nếu nguồn không chốt năm sáng tác, không biến suy đoán thành mốc đã xác nhận chỉ để làm dàn ý trông đầy đủ.
Củng cố kiến thức
Trong dàn ý này, xử lí thông tin chưa chắc về năm sáng tác thế nào?
Đầy đủ không có nghĩa phải thêm dữ kiện bịa.
Truyền miệng chưa thay nguồn đáng tin.
Thông tin tác giả đã rõ vẫn cần giữ.
Đúng: chính xác quan trọng hơn việc điền đủ mọi mốc.
Lời giải
Đáp án D. Mục đích thuyết minh là cung cấp thông tin đáng tin. Kiểm từng ý, giữ dữ kiện đã có căn cứ và phân biệt phần chưa chắc. Dàn ý vẫn đủ hướng giới thiệu tác phẩm mà không cần một mốc giả định được trình bày như sự thật.
Củng cố kiến thức
Điều nào làm dàn ý này phù hợp mục đích thuyết minh hơn một bài chỉ khen tác phẩm?
Lời khen chưa giúp biết tác phẩm cụ thể.
Đúng: thông tin và căn cứ giữ vai trò chính.
Thể loại giúp định vị cách đọc.
Thuyết minh cần lựa chọn, tổ chức thông tin.
Lời giải
Đáp án B. Xét người đọc cần biết gì: tác phẩm nào, thuộc thể loại gì, nói điều gì và có đặc điểm nào. Dàn ý sắp xếp các mặt ấy, rồi dùng chi tiết làm rõ giá trị. Vì vậy nó cung cấp hiểu biết chứ không chỉ bộc lộ cảm xúc hoặc đưa nguyên tác thay bài viết.