Thông tin cần làm rõ một đối tượng
Thuyết minh một sự vật, hiện tượng đời sống xã hội nhằm giúp người đọc hiểu rõ điều đang được giới thiệu: nó là gì, biểu hiện hoặc diễn biến ra sao, có tác động và ý nghĩa gì. Không thay việc cung cấp hiểu biết bằng lời kêu gọi chung.
Chọn đối tượng vừa sức, xác định phạm vi và người đọc, quan sát hoặc tìm nguồn đáng tin. Ghi xuất xứ ví dụ, số liệu; không lấy một câu chuyện làm bằng chứng về tất cả mọi nơi.
Trình tự tùy đối tượng: theo thời gian nếu làm rõ quá trình; theo các mặt nếu giới thiệu hoạt động; theo nguyên nhân–hệ quả–giải pháp nếu giải thích hiện tượng cần khắc phục. Mở bài xác định đối tượng, thân bài làm rõ theo trình tự, kết bài nêu ý nghĩa nhận thức. Không bắt mọi đề vào duy nhất một dàn ý.
Chọn đối tượng thay vì chỉ nêu một khẩu hiệu
Tình huống BTVN giả định để minh họa cách làm: cần giới thiệu hoạt động đổi sách tại một lớp.
Đề tài “Sách rất quan trọng” quá rộng và thiên về khẳng định giá trị. Chọn “Hoạt động đổi sách ở lớp trong một buổi” giúp xác định đối tượng có thể tìm hiểu.
| Câu hỏi tìm ý | Thông tin cần tìm |
|---|---|
| Hoạt động nhằm làm gì? | Mục đích, người tham gia theo kế hoạch |
| Diễn ra thế nào? | Chuẩn bị, nhận sách, đổi sách theo trình tự |
| Cần lưu ý điều gì? | Tiêu chí sách, cách xử lí thắc mắc |
| Kết quả ra sao? | Chỉ nêu số liệu, nhận xét khi có ghi nhận thực tế |
Nếu hoạt động mới là dự kiến, phải ghi dự kiến, không kể kết quả như đã xảy ra. Bảng này là cách tìm ý, không xác nhận lớp nào đã tổ chức hoặc thu được bao nhiêu sách.
Củng cố kiến thức
Lựa chọn nào giúp việc thuyết minh trong tình huống có phạm vi rõ?
Đó là lời kêu gọi, chưa xác định hoạt động.
Đúng: phạm vi cụ thể giúp chọn thông tin.
Phạm vi quá rộng và chưa có căn cứ.
Cảm xúc chưa thay thông tin cần giới thiệu.
Lời giải
Đáp án B. Xác định đối tượng là một hoạt động, giới hạn lớp và thời gian. Từ đó tìm mục đích, người tham gia, các bước và kết quả có căn cứ. Cách chọn giúp cung cấp hiểu biết rõ ràng, không chỉ kêu gọi hoặc mở một phạm vi không thể làm chắc.
Củng cố kiến thức
Nếu buổi đổi sách chưa diễn ra, cần viết thông tin kết quả thế nào?
Mong muốn không phải dữ liệu đã có.
Kết quả khác không được gán cho hoạt động này.
Phải giữ đúng trạng thái thông tin.
Đúng: dự kiến và ghi nhận thực tế khác nhau.
Lời giải
Đáp án D. Kiểm thời điểm: hoạt động chưa diễn ra, nên chưa có kết quả thực tế. Có thể giới thiệu kế hoạch và điều muốn đạt, nhưng phải ghi rõ dự kiến. Không tạo số hoặc lấy số nơi khác để lấp mục kết quả.