Không chỉ nhặt những chữ nổi bật
Nhan đề, đề mục, chữ in đậm, hình và bảng giúp định hướng khi đọc lướt văn bản thông tin. Nhưng chúng chỉ là điểm bắt đầu; cần đọc nội dung để xác định thông tin được triển khai và quan hệ giữa các phần.
Chủ đề là vấn đề chủ yếu được đề cập. Ý chính là điều quan trọng người viết muốn nói về chủ đề ấy; ý phụ gồm chi tiết giải thích, bổ sung hoặc làm rõ. Ý chính có thể được nêu trong câu chủ đề, cũng có khi phải khái quát từ nhiều chi tiết.
Sau khi tóm tắt từng phần, cần hỏi vì sao phần ấy đứng ở đây và góp gì vào nội dung chung. Mạch lạc thể hiện ở sự liên kết hợp lí của các ý, không chỉ ở việc các đoạn có từ nối.
Nhận ba cấp độ thông tin
Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn:
Một bản giới thiệu mang nhan đề “Góc đọc của lớp”. Mục “Cách mượn sách” nêu: sách được ghi vào sổ khi mượn và khi trả để nhóm phụ trách theo dõi. Các dòng sau giải thích sổ có tên người mượn, tên sách và ngày trả dự kiến.
Chủ đề chung là góc đọc. Trong mục đang xét, ý chính là cách theo dõi việc mượn và trả bằng sổ. Những mục ghi cụ thể là ý phụ làm rõ cách thực hiện. Không lấy một chi tiết “ngày trả” làm toàn bộ nội dung mục, cũng không chỉ nhắc nhan đề rồi bỏ quan hệ giữa các ý.
Đề mục giúp tìm đúng phần; đọc các câu bên dưới mới nhận được điều phần ấy thực sự cung cấp.
Củng cố kiến thức
Trong ngữ liệu, ý chính của mục “Cách mượn sách” là gì?
Ngày trả là một chi tiết thuộc cách ghi.
Đúng: ý này bao quát việc được trình bày.
Nhan đề chung chưa thay nội dung của mục.
Ngữ liệu không trình bày tiểu sử.
Lời giải
Đáp án B. Đọc câu nêu việc ghi sách khi mượn, khi trả, rồi đặt các mục tên người, tên sách, ngày trả dưới ý đó. Các chi tiết cùng làm rõ cách theo dõi. Vì vậy, cách ghi sổ là ý chính, còn ngày trả chỉ là một ý phụ.
Củng cố kiến thức
Thao tác nào giúp xác định mạch lạc sau khi đã đọc các đề mục?
Đúng: cần nhận quan hệ nghĩa, không chỉ dấu hiệu hình thức.
Số chữ in đậm không giải thích mối nối.
Cần đối chiếu câu với thông tin trong đoạn.
Bảng có thể cung cấp thông tin quan trọng.
Lời giải
Đáp án A. Dấu hiệu hình thức giúp định hướng. Để nhận mạch lạc, cần đọc và khái quát các ý, sau đó giải thích cách chúng nối nhau để làm rõ vấn đề chung. Đếm chữ hoặc mặc định vị trí câu không thay được bước đối chiếu nội dung.