Phép đối: từ sự tương ứng đến ý nghĩa

Đối không chỉ là đặt hai từ trái nghĩa

Phép đối sắp xếp những phần lời tương ứng, cân xứng: từ ngữ có thể cùng từ loại, các vế có cách tổ chức gần nhau. Nội dung có thể tương phản hoặc bổ sung, tương đồng. Không phải mọi từ trong hai phần đều bắt buộc trái nghĩa. Khi phân tích, xác định các phần tương ứng; sau đó giải thích quan hệ nghĩa và tác dụng trong ngữ cảnh. Phép đối có thể tạo sự cân xứng, nhấn khác biệt hoặc làm nổi hai mặt cùng được quan tâm. Một ngữ liệu có thể đồng thời có lặp cấu trúc và phép đối. Cần nêu căn cứ cho mỗi hiện tượng, không mặc định chỉ được chọn một tên gọi cho mọi trường hợp.

Quan hệ tương phản trên một cấu trúc cân xứng

Ngữ liệu BTVN tự biên soạn: “Người ở lặng im, người đi nghẹn ngào.” | Phần thứ nhất | Phần thứ hai | Quan hệ | |---|---|---| | Người ở | Người đi | Hai chủ thể đặt cân xứng; ở–đi tương phản | | Lặng im | Nghẹn ngào | Hai trạng thái cùng gợi xúc động; không phải cặp trái nghĩa đơn giản | Cách đặt hai vế làm rõ hai phía của chia tay, cùng xúc động nhưng biểu hiện khác nhau. Mô hình tổ chức hai vế cũng được lặp. Không cần ép lặng im và nghẹn ngào thành hai từ trái nghĩa để công nhận sự cân xứng.

Củng cố kiến thức

Cách phân tích nào đúng với quan hệ “lặng im” và “nghẹn ngào” trong ví dụ?

ABắt buộc là hai từ trái nghĩa vì nằm trong hai vế đối.BCó một vế sai vì hai trạng thái không phủ định nhau.CHai trạng thái được đặt cân xứng, cùng gợi xúc động nhưng biểu hiện khác, không bắt buộc trái nghĩa.DHai từ chứng minh người ở không xúc động.

Củng cố kiến thức

Vì sao có thể nhận cả lặp cấu trúc và phép đối trong ngữ liệu đã cho?

AHai vế lặp mô hình tổ chức, đồng thời đặt chủ thể và trạng thái tương ứng, cân xứng.BVì mọi ngữ liệu có hai dấu phẩy đều có hai biện pháp này.CVì lặp cấu trúc và phép đối hoàn toàn đồng nghĩa.DVì chỉ cần đếm số chữ, không cần đọc quan hệ nghĩa.