Cùng đối tượng, nhiệm vụ viết có thể khác
Thuyết minh về tác phẩm văn học cần giới thiệu thông tin, đặc điểm và giá trị nổi bật có căn cứ; có thể phối hợp hình phù hợp. Thuyết minh vấn đề xã hội hoặc hiện tượng tự nhiên cần trình bày, giải thích dựa trên tư liệu kiểm được, không tạo số liệu cho đủ bài.
Nghị luận nghệ thuật tập trung vào nhận xét và sự phân tích, đánh giá. Thông tin chung hỗ trợ định vị; bằng chứng về hình thức, nội dung cùng lí lẽ phải làm rõ nhận xét. Không chỉ kể lại hoặc đưa lời khen.
Lập dàn ý theo yêu cầu; khi chỉnh, kiểm độ chính xác, quan hệ các ý và mức khẳng định. Một bảng, hình hoặc đoạn trích chỉ có ích khi giúp đọc đúng chi tiết đang được giải thích.
Hai nhiệm vụ về một tác phẩm giả định
Tình huống do BTVN biên soạn, không giới thiệu sách có thật:
Nhóm có phiếu nguồn về truyện ngắn A và đã đọc toàn truyện. Nhiệm vụ thứ nhất yêu cầu giới thiệu tác phẩm: cần thông tin nguồn, khái quát đề tài, cốt truyện, đặc điểm và giá trị phù hợp. Nhiệm vụ thứ hai yêu cầu đánh giá điểm nhìn: cần nhận xét, bằng chứng lời kể, giải thích phạm vi biết và tác dụng.
Cùng chi tiết người kể chỉ biết điều nhân vật An nghe có thể được nhắc trong phần giới thiệu; ở bài nghị luận, phải phân tích nó làm người đọc hiểu nhân vật và sự việc thế nào. Khác biệt nằm ở trọng tâm và mức triển khai, không là việc cấm mọi nhận xét trong thuyết minh.
Chỉ thêm câu “tác phẩm rất hay” sau phần kể chưa đáp ứng yêu cầu nghị luận về điểm nhìn. Cần trở lại chi tiết và mối nối với đánh giá.
Củng cố kiến thức
Với nhiệm vụ nghị luận về điểm nhìn, cách triển khai nào đúng trọng tâm?
Đúng: căn cứ và lí lẽ cùng phục vụ nhận xét nghệ thuật.
Thông tin chung chưa phân tích điểm nhìn.
Kể chưa thay giải thích cách kể.
Không dùng thông tin tự tạo.
Lời giải
Đáp án A. Nhiệm vụ đã xác định đối tượng phân tích là điểm nhìn. Chọn bằng chứng về người được nhìn theo và phạm vi hiểu biết, rồi giải thích tác dụng. Thông tin nguồn hoặc tóm tắt có thể hỗ trợ, nhưng không thay luận điểm cần chứng minh.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng về quan hệ giữa hai kiểu bài trong ví dụ?
Giới thiệu có thể nêu đặc điểm, giá trị có căn cứ.
Dàn ý cần theo nhiệm vụ cụ thể.
Đúng: khác trọng tâm, không tách tư liệu thành hai kho độc lập.
Thông tin sai làm yếu lập luận.
Lời giải
Đáp án C. Đọc yêu cầu để xác định việc cần làm trước khi chọn tư liệu. Một chi tiết có thể dùng ở cả hai bài, nhưng bài phân tích cần giải thích quan hệ chi tiết–nhận xét sâu hơn theo vấn đề đặt ra. Không dùng sự phân biệt kiểu bài để tạo quy tắc cấm nhận xét hoặc bỏ độ chính xác.