Có trích dẫn không có nghĩa mọi lời đều là chân lí
Văn bản thông tin vẫn có thể thể hiện quan điểm qua góc tiếp cận, việc chọn chi tiết và lời bình. Muốn nhận thái độ, cần xem ai nói, lời được đưa vào để làm rõ điều gì và người viết đặt nó trong quan hệ nào.
Nữ phóng viên đầu tiên trích lời Nguyễn Thị Kiêm, nhận xét của người đương thời và phản ứng báo chí. Những tiếng nói làm hiện không khí tranh luận. Nhận xét về diện mạo phụ nữ trong một lời được dẫn có thể mang định kiến của thời ấy; không tự biến lời ấy thành chuẩn đánh giá con người.
Cuối bài, tác giả nhắc đóng góp đáng kể nhưng sự ghi nhận chưa tương xứng. Đây là điểm tựa để giải thích cách nhìn trân trọng và gợi suy nghĩ về việc ghi nhận đóng góp, không chỉ nhắc tiểu sử.
Đối chiếu tiếng nói với thông tin hoạt động
Phân tích do BTVN biên soạn theo văn bản trong SGK:
Những lời được dẫn về ngoại hình Nguyễn Thị Kiêm thuộc cách nhìn của người đương thời. Đặt bên cạnh các thông tin bà viết báo, diễn thuyết và ủng hộ đổi mới, chúng cho thấy người phụ nữ khẳng định năng lực giữa những khuôn đánh giá có sẵn.
Lời nhân vật về bình đẳng giúp hiểu mục tiêu hoạt động; các nhận xét và tin báo về buổi diễn thuyết giúp hiểu phản ứng xã hội. Đoạn kết lại đặt đóng góp cạnh sự lãng quên. Chuỗi ấy cho phép suy ra điều tác giả muốn khơi gợi: cần nhìn nhận đóng góp bằng căn cứ, không lấy diện mạo hoặc định kiến làm thước đo năng lực.
Cần giữ các lớp lời riêng. Nêu một câu được trích mà không xác định người nói dễ khiến quan niệm của thời cũ thành lời khẳng định của người đang phân tích.
Củng cố kiến thức
Cách xử lí lời nhận xét về ngoại hình trong bài nào phù hợp?
Không lấy định kiến diện mạo làm thước đo năng lực.
Lời có chủ thể và thời điểm cụ thể.
Lời trích giúp nhận tiếng nói, cách nhìn của thời ấy.
Đúng: đọc nguồn lời và quan hệ ngữ cảnh.
Lời giải
Đáp án D. Trước hết nhận đây là lời người đương thời được dẫn. Sau đó đặt cùng những hoạt động và đóng góp để giải thích khuôn đánh giá mà nhân vật phải vượt qua. Cách đọc ấy giữ lớp lời, không tán thành định kiến chỉ vì nó xuất hiện trong văn bản.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào hỗ trợ nhận xét tác giả muốn gợi suy nghĩ về sự ghi nhận đóng góp?
Nhân vật đã được giới thiệu rõ.
Đúng: tương quan ở đoạn kết làm hiện cách nhìn.
Văn bản gồm tư liệu và nhận xét, không phải hệ định luật.
Nhan đề cũng góp phần định hướng góc tiếp cận.
Lời giải
Đáp án B. Đặt hai thông tin đoạn kết cạnh nhau: đóng góp đáng kể và sự ghi nhận chưa tương xứng. Sự lựa chọn, đối chiếu này là căn cứ suy ra cách nhìn trân trọng, gợi yêu cầu ghi nhận công bằng. Không cần giả định ý nghĩ ngoài văn bản để giải thích.